null Beeld
Beeld

ColumnAbdelkader Benali

De hufter van Turks Fruit ontmaskerd

Mijn bezoeken aan stad en land brengen me deze donderdagochtend naar de theaterzaal van het lyceum waar havo-4 klassen zijn samengebracht om uit de kelk van de literatuur te drinken. We zitten in de diepe stoelen die onze autoriteit vormvastheid geven, Wieringa, Abdolah en ik. We weten dan nog niet dat die kelk die we aanbieden bij de eerste vraag al uit onze handen zal worden geslagen. Of we Turks Fruit van Wolkers hadden gelezen, is de vraag. De leerling zit met de benen gekruist, de bril als scherprechter op het gezicht, en kijkt vanaf de tribune op ons neer. Ze wacht ons antwoord niet eens af. “Vonden jullie de hoofdpersoon ook geen hufter? Hoe hij met vrouwen omgaat.” De mannelijke blik op de vrouw, als muze, als fetisj, als lichaamsdeel, was de steen des aanstoots. Een van de meesterwerken van de twintigste eeuw door de intersectionele gehaktmolen gehaald en bij het grof vuil afgezet. Tommy Wieringa en Kader Abdolah gaan vol in de aanval om de mannelijke eer van de autonome kunstenaar te redden. Het enige wat ik dacht was: ‘Niet doen, jongens. Luister naar haar.’ Heeft ze een punt, vraag ik me af? Hebben we als generatie iets gemist? Vereenzelvigen we ons te veel met die stoere, witte ik-verteller?

Een dag later ben ik in Surhuisterveen, Friesland. De muze van Wolkers die centraal stond voor Olga, Annemarie Nauta, kwam uit Leeuwarden. Annemarie Nauta die de verstikkende provincie ontvluchtte voor de vrijheid van Amsterdam. Jan Wolkers was jaloers, als ze de straat uitliep zat ie haar al achterna.

Kansengelijkheid in Friesland

Bij de viskar bestel ik een bakje kibbeling. Op straat zegt iedereen dag tegen elkaar. Dit is de wereld voor de komst van Turks Fruit. Ik heb geen tijd om het museum van Ot en Sien te bezoeken, met docenten aan het Singelland-vmbo ga ik in gesprek over kansengelijkheid in Friesland. Daar valt nog een wereld te winnen. Om de kinderen in de vaart der volkeren op te stuwen begint men al bij het consultatiebureau met ouders erop te wijzen dat hun kind met Fries alleen de wereld niet kan veroveren.

Betty, moeder van acht kinderen, bracht vier van hen naar de voorschoolse opvang. Het effect was navenant: “Ze werden assertiever”. Wie ambitie toont wordt al snel gevraagd om toch een beetje in de pas te blijven lopen. Ik dacht aan mijn opvoeding en zie raakvlakken met de cultuur van de Friese Wouden. Je klein voelen ten opzichte van de buitenwereld. Bang zijn dat je niet voor vol wordt aangezien. De moedertaal moet onderdrukt worden om in de dominante taal radicaal te slagen. Toen ik Turks Fruit las kwam er iets in me op. Zo kan je dus ook leven, zo kan je ook met de taal omgaan, buiten de regels kleuren is een daad van verzet. Wees jezelf. Dat dat jezelf zijn ten koste van een ander ging vertelde niemand erbij.

Vuur dat naar buiten wil

Onder de romantiek van Friesland, dat stille, ingetogen menselijke landschap, ligt nog heel wat vuur dat naar buiten wil. In de naastgelegen garage waar leerlingen motorvoertuigtechniek, jonge jongens, auto’s onder handen nemen vertelt hun docent dat de meeste van zijn leerlingen al helemaal volleerd zijn. “Wat ze het leukst vinden is een kapotte brommer kopen, opknappen en weer doorverkopen.” De meisjes van de studie verzorging lopen zwierend langs en werpen lonkende blikken naar binnen. De jongens vinden het maar best. De wereld staat op barsten, als een overrijpe mango.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden