null

OpinieGezondheid

De helft van Nederland is te zwaar. Schuif dat niet af op de consument

Beeld

De Nederlandse staat moet overvoeding bestrijden, betoogt jurist Marijn Geurts. Gezondheid is een mensenrecht.

Marijn Geurts

Ongezonde voeding leidt tot 12.900 sterftegevallen per jaar. Aan het einde van mijn studie deed ik uitgebreid onderzoek naar het preventiebeleid, maar de vraag waarop ik nog geen antwoord heb, is: waarom laat staatssecretaris Blokhuis (volksgezondheid, welzijn en sport) zich zo koeioneren door de voedingsmiddelenindustrie?

Nederlanders hebben volgens de Universele Rechten van de Mens recht op leven, op gezondheid en op toereikende voeding. Deze rechten bepalen dat de staat zich actief moet inzetten om burgers te beschermen, zoals tegen de gevolgen van overvoeding. De staat faalt hierin: de helft van de Nederlanders heeft overgewicht. Het RIVM voorspelt dat in 2040 zelfs 62 procent van de bevolking te zwaar zal zijn.

Waarom is er nog altijd geen suikertaks? Beeld ANP XTRA
Waarom is er nog altijd geen suikertaks?Beeld ANP XTRA

Hoe dat kan? De keuze van wat we in ons mandje stoppen, wordt geschat op 30 procent beredeneerd gedrag, 70 procent gebeurt intuïtief en op basis van automatisme. De veelgeprezen ‘menselijke intuïtie’ en de mysterieuze ‘vrije wil’ zijn volgens de moderne psychologie niets meer dan patroonherkenningen. De miljarden neuronen in onze hersenen voeren kansberekeningen uit. Zó komen we tot beslissingen. De voedingsmiddelenindustrie weet dit en speelt er gretig op in.

Wat kan de staat doen? De Wereldgezondheidsorganisatie, het RIVM, de Gezondheidsraad en legio andere experts opperen verschillende maatregelen om overgewicht tegen te gaan. Bijvoorbeeld: een verbod op kindermarketing voor ongezonde voeding, een suikertaks, gezonder maken van de voedselomgeving en minder suiker, zout en verzadigde vetten in voeding. Deze maatregelen zijn echter niet terug te vinden in het Nederlandse voedingspreventiebeleid.

Suikertaks ‘onbespreekbaar’

Waarom ontbreken deze maatregelen dan? Goede vraag. De invloed van de industrie lijkt een belangrijke verklaring. Neem de suikertaks. Uit opgevraagde interne documenten blijkt dat het ministerie van volksgezondheid aanvankelijk groot voorstander was van zo’n taks. Maar in de aanloop naar het Nationaal Preventieakkoord, maakt de Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie kenbaar dat ‘een suikertaks onbespreekbaar is’. Eindstand: geen suikertaks. Een gewonnen slag dus voor de voedingsmiddelenindustrie.

Mogelijke andere verklaringen voor het ontbreken van maatregelen zijn het vastklampen aan zelfregulering en romantisering van de vrije markt Begrijp me niet verkeerd, de vrije markt levert ons veel op en zelfregulering is niet per definitie verkeerd. Ik betoog enkel dat het geen oplossing biedt voor het groeiende overgewichtprobleem.

De mensenrechtenschending zit in het structureel voeren van een beleid dat schrijnend tekortschiet.

Geen inperking van keuzevrijheid

We moeten écht af van de illusie dat enkel het individu zelf verantwoordelijk is voor zijn voedingsinname. Dit is een wetenschappelijk achterhaald standpunt. Verbetering van het voedselaanbod resulteert niét in een inperking van onze keuzevrijheid. Er wordt niét gezegd ‘jij-mag-dit-niet-meer’. Dat zijn sprookjes, voorgelezen door op winst gerichte ondernemingen. Het vrije-marktdenken lijkt in de politiek te zijn gegroeid tot een religie waar onder geen beding van wordt afgeweken. De realiteit is dat de markt op dit punt faalt.

Mijn boodschap aan u, lezers, is: weet dat we worden verleid. Onze voedselomgeving stimuleert waarschijnlijk een ongezond voedingspatroon. Mijn boodschap aan de staat: onderneem actie! Voorkom een gerechtelijke procedure. Stop met doelloos moddergooien in de Tweede Kamer en bekommert u zich om de inhoud. De besproken maatregelen zijn zorgvuldig afgewogen, er is draagvlak onder de bevolking en veel potentieel effectieve maatregelen zijn wetenschappelijk onderbouwd.

Zet de voedingsmiddelenindustrie buitenspel en laat de belangen van de volksgezondheid prevaleren. Die bevoegdheden heeft u, staat. Sterker, alléén u heeft ze; gebruik ze!

Lees ook:

Nóg een campagne dringt obesitas niet terug. De industrie dwingen om gezond eten te produceren wel

De nieuwe overheidscampagne ‘Fit op jouw manier’ zal de obesitascrisis niet verminderen, voorspellen Nicole van Gemert en Jan Koen Sluijs van Foodwatch. In plaats van weer een campagne op te zetten, moet de overheid de industrie dwingen om gezondere voeding te produceren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden