null Beeld
Beeld

CommentaarDienstbaarheid

De hele overheidscultuur is verziekt

Pakweg 3,5 miljoen Nederlanders worden vermalen in de bureaucratische molen van de Nederlandse overheid, concludeert de parlementaire commissie onder leiding van André Bosman. De commissie onderzocht de klachtenstroom van burgers over uitvoeringsinstellingen als het uitkeringsinstituut UWV, het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen en de Belastingdienst. Burgers ­lopen vast door onbegrijpelijke wetten en overheidsbrieven, terwijl hun hulpvraag niet wordt gehoord.

Dat zoveel burgers vastlopen bij de overheid, is na de toeslagenaffaire niet verrassend, maar nog steeds schokkend. Het functioneren van de overheid schreeuwt om vernieuwing. Ruim twintig jaar is die als een bedrijf gerund, met het idee dat de geïndividualiseerde burger zelfredzaam is. Deze bedrijfsmatige filosofie is volgens de commissie te ver doorgeschoten. Uitvoeringsorganisaties zijn jarenlang opgescheept met bezuinigingen en reorganisaties onder het mom dat taken door automatisering werden overgenomen. Medewerkers moesten werken met taakstellingen en standaardantwoorden, er is nauwelijks ruimte voor maatwerk.

Zo’n systeem werkt misschien bij hoogopgeleide burgers zonder problemen. Maar niet bij laaggeletterden en ‘digibeten’ die altijd hulp nodig zullen hebben met hun belastingaangifte of uitkering. En ook niet bij mensen die door ziekte of een echtscheiding plotseling in de problemen raken. Voor burgers met specifieke hulpvragen is de huidige overheid niet ingericht.

Einde aan het dichtgetimmerde regeerakkoord

Anno 2021 is de overheid onvoldoende dienstbaar aan burgers, terwijl dat een kerntaak is. De problemen zijn groot en zitten diep verankerd in de huidige werkwijze. Die begint met dichtgetimmerde regeerakkoorden met maatregelen die de coalitiepartijen liefst ongewijzigd door het parlement moeten loodsen.

Er wordt in de Tweede Kamer nauwelijks gekeken naar uitvoerbaarheid. Kritische adviezen worden genegeerd. Volgens de commissie vullen ministeries de uitvoeringstoets van een wet zodanig in, dat het licht altijd op groen komt te staan om de bewindspersoon te plezieren. Er is sprake van een angstcultuur bij uitvoeringsorganisaties om gesignaleerde problemen te melden, en wantrouwen tussen parlement en departementen. De hele overheidscultuur is kortom verziekt.

Nederland mag over een paar weken een parlement kiezen. Een nieuwe coalitie moet de problemen onverwijld oppakken. Dat begint met het formuleren van een visie hoe de overheid weer dienstbaar wordt aan burgers. Een nieuw kabinet moet ook laten zien dat het tegenover de macht weer échte tegenmacht vanuit de Kamer duldt. Dat begint met het regeerakkoord. Het vereist lef, maar het zou een belangrijke signaal zijn als het heilige huisje van een dichtgetimmerd regeerakkoord en coalitiedwang eindelijk omver wordt geschopt.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden