Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De hang naar diversiteit herbergt de hypocrisie van wie het om de schijn te doen is

Opinie

Ger Groot

Een betoging van zo'n honderd mensen in IJsland afgelopen november, tegen geweld tegen vrouwen. IJsland scoort meestal hoog als het gaat om gelijke rechten voor mannen en vrouwen, maar geweld tegen vrouwen komt veel voor op het eiland. © AP
column

IJsland heeft bij wet bepaald dat mannen en vrouwen voor hetzelfde werk hetzelfde betaald moeten krijgen. Van her en der klinken juichkreten op over de gerechtigheid die op de werkvloer eindelijk is aangebroken. 

Mij verbaast dat enthousiasme wel een beetje. Rondtourend door het land vroeg ik me een paar jaar geleden regelmatig af of er nog wel IJslanders te vinden waren die überhaupt arbeid verrichtten. Zichtbaar waren ze in ieder geval niet.

Lees verder na de advertentie

Of het nu het vakkenvullen in de supermarkts of het zware werk aan IJslands geteisterde wegen betrof: overal waren het Pakistaanse, Filippijnse of anderzins exotische krachten die het zware werk deden. De enige IJslander was steevast een opzichter die erbij stond te kijken of alles wel goed ging zonder zelf één vinger uit te steken. Iets in mij zegt dat al die exoten weinig zullen profiteren van de wetgeving waarmee het land nu internationaal de blits maakt.

Een held die bij het vallen van het doek nog op zijn benen staat, is geen tragische maar een komische figuur.

Niettemin wens ik IJsland er van harte geluk mee – met alle ironie die bij die uitdrukking hoort. Want er zit wel een addertje onder het gras. ‘Verschillen in vergoeding moeten gerechtvaardigd kunnen worden door verschillen in ervaring, onderwijs of verantwoordelijkheid,’ zo lichtte deze krant nader toe. Ik voorzie een lange bureaucratische strijd tussen overheid en bedrijfsleven over deze subtiliteit.

Uit en te na is de afgelopen jaren immers voorgerekend dat de beruchte beloningsverschillen tussen de seksen juist daardoor worden veroorzaakt. Calculeer je ze naar behoren in, dan slinkt de achterstand tot bijna verwaarloosbare proporties. De wet is dus waarschijnlijk een papieren tijger– maar de ideologie is vaak al tevreden met af en toe wat flink gebrul.

Symboolpolitiek

Ook aan de andere kant van Europa brult de symboolpolitiek. De opera van Florence gaat een alternatieve versie opvoeren van Bizets ‘Carmen’, zo meldde het Radio1-journaal, en ook de Engelse Telegraph schreef erover. Een vrouw die wordt doodgestoken omdat haar minnaar niet verdraagt dat zij voor een ander kiest, is niet meer van deze MeToo-tijd, zo heette het. En helemaal onverdraaglijk is dat het publiek daarna luidop applaudisseert. De moord valt samen met de laatste noten van de opera.

Kennelijk is het het Florentijnse operahuis ontgaan dat er aan het einde van opera’s altíjd wordt geapplaudisseerd. Niet omdat het publiek vindt dat MacBeth terecht gesneuveld is, Don Giovanni in de hel zijn verdiende loon krijgt of Poppea het met haar slinksigheid toch maar mooi gered heeft in Nero’s huwelijksbed. Maar gewoon omdat er mooi gezongen is. Of niet, natuurlijk – en dan wil het op het schellinkje nog wel eens een fluitconcert worden: ook dat hoort bij de opera.

De tijd waarin het toneelpubliek de booswicht uit het stuk aan de artiestenuitgang opwachtte om hem eens goed mores te leren, ligt al heel lang achter ons. Behalve in Florence, waar feit (applaus voor mooie stemmen) en fictie (een dode heldin) nog naadloos verweven blijken. Daarom moet daar de heldin blijven leven en omgekeerd haar belager sterven. Dat zal, zo meent het operahuis, al die huislijk-geweldplegers een lesje leren!

Komische figuur

Je vraagt je af of ze zich in Florence wel eens hebben afgevraagd wat een tragedie is. Dan zouden ze begrepen hebben dat íedere held daarin tenslotte sterft. Of het nu Oedipus, Antigone of – om een moderner voorbeeld te nemen – Willy Loman is: aan het einde van het stuk wacht voor ieder van hen de dood, of hij nu schuldig is of niet. Een held die bij het vallen van het doek nog op zijn benen staat, is geen tragische maar een komische figuur.

Wordt Carmen in de nieuwe versie een komische heldin? Ik vrees dat er iets heel anders gebeurt. Al in de oorspronkelijke versie is zij bij uitstek een tweeslachtig karakter: sterk en vrijgevochten, maar ook pervers en soms kwaadaardig. Dat zijn tragische helden wel vaker, dus daarover hoefde Bizet niet in te zitten.

Maar wanneer de lichten uitgaan en doek gevallen is, blijkt het – op IJsland niet minder dan in Italië - allemaal nep.

Tragisch wordt in de nieuwe versie echter juist de nieuwe dode: de schlemielige Don José, die onder Carmens betovering zijn militaire loopbaan, zijn deugdzame verloofde en zelfs zijn wettige bestaan opgeeft – om door haar tenslotte te worden afgedankt als een stuk oud vuil. Dán gaat hij door het lint – en hoe begrijpelijk dat ook is, niemand zal vandaag de dag nog beweren dat hij daarmee ook moreel gelijk heeft.

Jandoedel

Don José is een jandoedel van het soort dat we allemaal wel een beetje zijn. Hij lijdt, maar is tegelijk een beetje belachelijk – overschaduwd als hij wordt door de flamboyante ambiguïteit van Carmen. Maar nu verliest hij in Florence ook zijn leven aan een Carmen die daardoor van heldin een noodlot wordt. Wat zij hem aandeed wordt van half-komische ‘collateral damage’ plots het ultieme onrecht waardoor tragische helden van oudsher worden vermalen.

Hoe de regisseurs zich daar in Florence uit redden weet ik niet. Heel diep lijkt er over de modieuze plotverandering niet te zijn nagedacht. Ook hier verbergt de zucht van culturele progressiviteit de heimelijke hypocrisie van wie het vooral om de schijn daarvan te doen is. Dat, zo zou de operaliefhebber zeggen, zijn óók de wetten van het theater. Maar wanneer de lichten uitgaan en doek gevallen is, blijkt het – op IJsland niet minder dan in Italië - allemaal nep. 

Lees hier meer columns van Ger Groot


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Een held die bij het vallen van het doek nog op zijn benen staat, is geen tragische maar een komische figuur.

Maar wanneer de lichten uitgaan en doek gevallen is, blijkt het – op IJsland niet minder dan in Italië - allemaal nep.