Beeld Trouw

Column Stevo Akkerman

De grens van de tolerantie ligt niet bij onze identiteit, maar bij onze vrijheid

Het weekeinde was grauw, maar tussen de buien door was er ook licht. Ik zag in het Nederlands Fotomuseum de tentoonstelling ‘Lust for Live’ met de geredde kleurenfoto’s van Ed van der Elsken; een explosie van levenslust, vrijheidsdrang en verscheidenheid. Even meende ik in zijn werk, merendeels afkomstig uit de jaren zestig en zeventig, een mooiere wereld te zien dan de huidige, met meer openheid en nieuwsgierigheid. Maar dat was te zwart-wit gedacht. Ook toen was er schaduw genoeg, getuige de beelden uit Portugal, Chili en Zuid-Afrika. Van der Elsken, die in 1990 overleed, zei het zo: “Ik bezing het leven. Ingewikkelder ben ik niet. Maar ik bezing dan ook alles: liefde, moed, schoonheid en ook woede, bloed, zweet en tranen.”

Er is geen verscheidenheid of er is voor gevochten, er is geen vrijheid of zij is verworven, en altijd zijn er meerderheden – ook weer binnen minderheden – die de eigen groep vooropstellen en vrijheid zien als het hele schoolplein voor zichzelf. Terwijl vrijheid is: de ruimte om af te wijken. En tolerantie is: de bereidheid om het schoolplein te delen. Thuisgekomen van het Fotomuseum las ik de speech die minister Sigrid Kaag had gehouden in een ander museum, het Rijks. Het was alsof zij in woorden uitdrukking gaf aan wat Van der Elsken in beelden had gezegd; dat de veelkleurigheid van de wereld bewaard moet worden, dat onze democratie daarvan het evenbeeld is, en dat die zonder verdraagzaamheid niet kan bestaan.

Tegelijk erkent Kaag dat die verdraagzaamheid niet oneindig is, en het is natuurlijk spannend waar ze dan de grens legt. Ze denkt daarbij niet, en dat is een verademing, aan een ongrijpbaar criterium als ‘de Nederlandse identiteit’, zoals haar collega Wopke Hoekstra onlangs deed. Ze zoekt het eerder in een waarde, namelijk die van de tolerantie.

Zelfs het ‘liberale’ Nederland had altijd grote moeite met het idee van gelijke rechten voor iedereen

Nu wordt soms gedaan alsof tolerantie een aangeboren Nederlandse eigenschap is, de moedermelk van onze nationale identiteit. Alsof er een rechte lijn loopt van de Acte van Verlatinghe (1581) naar het homohuwelijk (2001). Maar het is eerlijker te erkennen, en Kaag doet dat ook, dat zelfs het ‘liberale’ Nederland altijd grote moeite had met het idee van gelijke rechten voor iedereen. 

Vrouwen waren tot 1957 handelingsonbekwaam, rooms-katholieke processies waren tot 1983 verboden. We hadden echt geen nieuwkomers nodig om achterlijk te zijn, om het eens lekker anachronistisch te zeggen. De les van de geschiedenis is niet dat wij zo geweldig waren. Of zo afschuwelijk. Als er een les is, dan deze: zo gemakkelijk is het niet om te leven met mensen die de brutaliteit hebben anders te denken of te zijn dan jijzelf. Maar het is wel de moeite waard.

De grens van de tolerantie ligt niet bij onze identiteit, maar bij onze vrijheid, en dat is ook de vrijheid om een andere identiteit te hebben dan de rest, ja zelfs om achterlijk te zijn. Maar wie de vrijheid van een ander metterdaad aantast, moet gestopt worden, dat is de grens. Kaag ziet dat scherp, na 25 jaar in veelal onvrije buitenlanden, en Nederland kan zijn voordeel doen met haar verhaal.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden