TaalPeter-Arno Coppen

De Grammaticale Structuur van het Decennium – laatste kans!

Ik ben deze week bezig om orde te scheppen in de stapel nominaties voor de Grammaticale Structuur van het Decennium. Ik moet er een paar afkeuren, die toch te gewoon of te oud zijn: een steeds herhaalde aanhef als ‘Wat je ziet…’ of het verschijnsel dat ‘dit gaat mij boven de pet’ zich zou ontwikkelen tot ‘dit gaat boven mijn pet’. Ook moet ik waarschijnlijk schrappen in verband met de lengte van de rubriek. Ik zie al een paar patronen.

Een paar nominaties gaan over bijzondere woordvolgordes: de ­‘ongehoorzame’ bijzin die ik gisteren besprak, ‘echter’ met omwis­seling van onderwerp en persoonsvorm (‘Echter regent het’), en hoofdzinsvolgorde achter sommige voegwoorden (‘omdat ik moet nog boodschappen doen’).

Andere nominaties betreffen woordsoort- of woordvormingskwesties: andere woordsoorten gebruikt als zelfstandig naamwoord (‘voor de leuk’, ‘aan de schrijf’), ‘gaan’ als modaal hulpwerkwoord (‘dat gaat ze niet leuk vinden’), het nieuwe gebruik van de genitief (‘dat is niet des Feyenoords’) en tijdsaanduidingen als naamwoordelijk deel (‘dat is zó 2019’).

Een beetje kerstboom past niet in de auto

De grootste groep zijn de ‘sjablonen’: vaste combinaties van woorden met varia­bele plekken. ‘Een X van een Y’ ­bijvoorbeeld (‘een schat van een kind’, ‘een wolk van een baby’), of ‘de X-ste ooit’, of ‘een beetje X’ (‘een beetje kerstboom’). De sjablonen hebben een bijzondere betekenis die niet is op te maken uit de combinatie. Bij ‘een beetje kerstboom’ zou je verwachten dat de betekenis gewoon ‘een kleine hoeveelheid van een kerstboom’ is, maar in ‘een beetje kerstboom past (niet) in de auto’ gaat het meer om iets wat de naam ‘kerstboom’ volgens de huidige maatstaven pas echt verdient.

U kunt deze week nog uw nominaties inzenden. Volgende week maandag volgt de shortlist, en kunnen we gaan stemmen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden