Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De gifbeker van D66 is nog lang niet leeg

Opinie

Lex Oomkes

Lex Oomkes © Maartje Geels
COLUMN

D66 en regeringsverantwoordelijkheid. Het is en blijft een moeizame combinatie. 

Bij aantreden van de huidige coalitie werden bij wijze van grap al weddenschappen afgesloten op de vraag hoe lang het zou duren voor het in tijden van regeringsdeelname bijkans gebruikelijke crisiscongres van de democraten zou worden georganiseerd. Maar niemand had ook maar in zijn stoutste dromen kunnen voorspellen dat de partij de komende weken spitsroeden moet gaan lopen naar aanleiding van de aangenomen wet op de orgaandonatie.

Lees verder na de advertentie

De samenloop van omstandigheden is te bizar om nog van een ongelukkig toeval te kunnen spreken. Dat vernieuwingen in het politieke stelsel D66, de partij die werd opgericht om het stelsel op te blazen, nog eens zo zouden opbreken.

Het referendum werkt niet, meent ook D66 en toch is door een referendum de wet verbeterd. Bent u er nog?

Het moet gezegd: D66 wordt ten onrechte bij elke discussie over de voor en tegens van referenda voor de voeten geworpen dat de partij haar eigen geboortepapieren verloochent. De democraten rekenden het referendum niet tot hun kroonjuwelen en zeker niet de raadgevende variant. Pas eind jaren tachtig dook het verplichtend correctief referendum in het verkiezingsprogramma van D66 op. Een referendum dus, waarin de kiezer wordt gevraagd om een oordeel over een al aangenomen wet. De kiezer bepaalt of de wet van kracht wordt of niet. Dat referendum kwam uiteindelijk eind vorige eeuw in het paarse regeerakkoord, maar de vereiste meerderheden voor een grondwetswijziging werden niet gehaald. Het huidige referendum is kortom geen kroonjuweel van D66.

Dat maakt het nog niet minder bizar. D66 was kritisch over de Wet op de veiligheids- en inlichtingendiensten, maar kreeg geen meerderheid voor wijzigingsvoorstellen. Bij de formatie slikte de partij de bezwaren in en verplichtte zich bij het raadgevend referendum de wet te verdedigen. Nu het kabinet de wet aanpast op grond van de uitslag van dat referendum, spreekt de verantwoordelijke minister en vice-premier namens D66, Kasja Ollongren, van een verbeterde wet.

Op grond van een referendum, dat ook wat D66 betreft als instrument moet worden afgeschaft. Het referendum werkt niet, meent ook D66 en toch is door een referendum de wet verbeterd. Bent u er nog?

Het wordt nog gekker. Of het referendum wordt afgeschaft valt nog te bezien. In de Eerste Kamer, die er volgende maand over beslist, heeft de coalitie weliswaar ook een nipte meerderheid, maar de senatoren zijn niet allemaal even trouw aan de partijleiding. Dat de Raad van State het eigenlijk, maar dan in veel nettere bewoordingen, te gek voor woorden vindt hoe en met welke snelheid het kabinet het referendum wil afschaffen, kan 'aan de overkant' zomaar een gewillig oor vinden.

En dan zit D66 nogmaals met de gebakken peren. Ook al houdt de senaat het bijvoorbeeld alleen maar op uitstel, dan nog wordt het referendum over de D66-initiatiefwet op de orgaandonatie zo ongeveer wel een zekerheid.

Mocht dat referendum er komen, dan wordt D66 in de rol gedwongen van verdediger. De wet is het wellicht ook waard om te verdedigen, maar hulp van de coalitiepartners valt niet te verwachten. Het CDA en de ChristenUnie waren destijds al tegen het initiatief van Pia Dijkstra, de VVD was verdeeld. Hulp vanuit de oppositie verwachten is ijdele hoop. Een partij die zich afficheert als de enige progressieve partij in de coalitie en daarmee impliciet de boodschap kwijt wil dat anderen te bang waren, dan wel een gebrek aan verantwoordelijkheidszin vertoonden, hoeft niet te rekenen op al te bereidheid tot samenwerking.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column. Geïnteresseerd? U vindt zijn stukken in dit dossier: trouw.nl/lexoomkes.

Deel dit artikel

Het referendum werkt niet, meent ook D66 en toch is door een referendum de wet verbeterd. Bent u er nog?