Commentaar

De geschiedenis van de joden is te pijnlijk om louter zakelijk naar de Deventer synagoge te kijken

Voorzanger Tom Fürstenberg van de joodse gemeenschap Beth Shoshanna in de verkochte synagoge. (Foto Bram Petraeus)

De joodse gemeenschap in Deventer vreest voor haar voortbestaan. Sinds 2010 houdt ze weer diensten, in de synagoge die eigendom was van de christelijke gereformeerde kerk. Maar die heeft onlangs het pand verkocht. 

De nieuwe eigenaar wil het pand een horecabestemming geven, waardoor er voor joodse vieringen geen plaats meer is. Hij heeft de gemeente Deventer verzocht om de bestemming van het pand te wijzigen. De joodse gemeenschap is verontwaardigd en geschokt, de nieuwe eigenaar zegt zakelijk dat hij geen filantroop is maar ondernemer en de gemeente Deventer doet er vooral het zwijgen toe. Alleen de ChristenUnie heeft uit betrokkenheid contact opgenomen met de joodse geloofsgemeenschap. En die is met veertig leden te klein om het pand zelf aan te kopen. Ze zijn afhankelijk van de eigenaar.

Juist vanwege die afhankelijkheid hoopte de joodse gemeenschap dat de gemeente Deventer het pand, een rijksmonument uit 1892, zou kopen om zo de oorspronkelijke functie ervan veilig te stellen. De gemeente Deventer voelt daar vooralsnog niet voor. Weliswaar is het pand volgens de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed van het ministerie van OC&W ‘van cultuur- en architectuurhistorisch belang als herinnering aan het joodse leven in Deventer, vanwege de kwaliteit van het ontwerp met name de detaillering van de gevel en het interieur en de gaafheid van het exterieur en interieur-onderdelen’, maar volgens de gemeente toch niet bijzonder genoeg om aan te kopen. Gezien de scheiding van kerk en staat heeft de gemeente ook niet de taak om een pand veilig te stellen voor een geloofsgemeenschap. Net zo min als horecaondernemer Ayhan Sahin, een van de beide nieuwe eigenaren, de plicht heeft om ten koste van zijn eigen winst het pand voor een lage huur aan de joodse gemeenschap ter beschikking te stellen. De diensten kunnen ook in een ander pand worden gehouden, een huiskamersynagoge bijvoorbeeld.

En toch. De geschiedenis werpt een schaduw over deze lastige situatie. Dat de joodse gemeenschap in 1942 de synagoge kwijtraakte en na 1945 gedecimeerd terugkwam, is een te pijnlijk gegeven om louter zakelijk naar deze belangenstrijd te kunnen kijken. Een formeel beroep op de gemeente Deventer om de synagoge voor het joodse leven te behouden heeft geen grond en geen zin. Maar een moreel beroep, gezien de geschiedenis, heeft dat wel. Bij de gemeente Deventer ligt het verzoek tot bestemmingswijziging. Er is alle reden voor de betrokken partijen om met elkaar om de tafel te gaan om te zien wat de ruimte en mogelijkheden zijn om de synagoge te behouden als centrum van het joodse leven in Deventer.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Lees ook: Deventer synagoge wordt hippe eetmarkt, joden moeten verkassen

Is het de taak van een gemeente om te voorkomen dat een religieuze gemeenschap uit haar midden verdwijnt? Ja, zeggen joden in Deventer. Nee, zegt de gemeente Deventer. Uit principe koopt ze geen religieuze gebouwen.

Dat is columnist Stevo Akkerman te mager. "Als er enig verband bestaat tussen ‘gemeentebestuur’ en ‘gemeenschap’, laat dan meewegen dat de Deventer Joden ooit met geweld uit de menselijke kring werden verdreven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden