Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De geest van Lieftinck is terug in Den Haag

Opinie

Hans Goslinga

Hans Goslinga © -
COLUMN

Met hun besluiten over de asielkwestie voerden politici van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie de natie deze week terug naar wat Samsom en Pechtold omschreven als ‘de gruwelijke schoonheid van het compromis’. 

Dat is geen onverdeeld aantrekkelijke bestemming, wel een onvermijdelijke in een democratisch bestel.

Lees verder na de advertentie

Naar zijn aard is een compromis een gemakkelijke prooi voor de oppositie. Van Ojik (GroenLinks) noemde de uitkomst van de onderhandelingen in de coalitie over het kinderpardon een ‘miezerige koehandel’, Wilders (PVV) sprak van ‘een feest voor illegalen’. Het is echter wel zaak de andere kant in ogenschouw te nemen en de uitkomst in een wat breder perspectief te zien.

In de eerste plaats blijkt het in ons bestel nog mogelijk een compromis te sluiten over een politiek en sociaal uiterst gevoelige kwestie als de asielpolitiek. Vergelijk dat eens met de politieke puinhopen in Amerika en Groot-Brittannië als gevolg van de onmacht het vraagstuk van de immigratie in goede banen te leiden. Het handjeklap hier is verre te verkiezen boven het inzetten van draconische maatregelen als een muur aan de grens of pokerspel met het lidmaatschap van de EU.

Het risico was aanwezig dat de CDA-fractie zich zou vervreemden van de kerkelijke achterban

Het pragmatisch onderhandelen op de vierkante centimeter past bij ons ‘mierparlement’, zoals de vorige week overleden oud-Kamervoorzitter Dick Dolman de Tweede Kamer zowel kritisch als liefkozend omschreef. Dat het in deze kwestie is gelukt een brug te slaan tussen sterk uiteenlopende opvattingen verdient nog wat meer reliëf. Het midden, de plaats waar het compromis tot stand moet komen, is hier de afgelopen decennia sterk geslonken. Dat heeft gevolgen.

Groei van de flanken

Kabinetten zijn minder natuurlijk van samenstelling en minder homogeen dan de centrum-rechtse en centrum-linkse kabinetten in de vorige eeuw. Daardoor is het lastiger geworden een gezamenlijke basis te vinden om te regeren. De jongste kabinetsformatie, de langste ooit, liet dat scherp zien. Het maken van compromissen wordt nog extra bemoeilijkt door de groei van de flanken. Compromissen worden kwetsbaarder, de politieke marges smaller, zoals vooral Samsom tot zijn schade heeft ondervonden. Hij zei eind 2016 bij zijn afscheid als PvdA-leider dat hij had gefaald zijn kiezers van de waarde en de schoonheid van het compromis in ons bestel te overtuigen. Dat was voor hem het motief voortijdig terug te treden. Les: de ziel van de democratie moet steeds worden bevochten.

Aan de batige kant van het asielcompromis staat nog iets: de coalitiepartijen beschouwen het regeerakkoord niet als heilig. Na de streep door het afschaffen van de dividendbelasting is het opnieuw mogelijk gebleken op veranderde inzichten in te spelen en aan druk vanuit de samenleving gehoor te geven. Dat brengt de politiek terug naar haar oorsprong en slaat tegelijk een brug naar de burgers. ‘Als je je verlaat op automatismen, leg je de problemen buiten jezelf. Dat kan niet. Je moet telkens de worsteling aangaan. Als die ontbreekt is er wat mis’, schreef Piet Lieftinck, de eerste naoorlogse minister van financiën, in zijn memoires. Nog altijd leerzaam.

Kunst- en vliegwerk

Je kunt politiek zien als het verrichten van kunst- en vliegwerk om de boel draaiende te houden, maar Lieftinck gaf er een morele dimensie aan. Hij vond dat je je als bestuurder niet vooraf mocht vastleggen, ‘omdat je dan niet meer zoekt naar het juiste evenwicht en daarmee de morele kanten van beleidskeuzen naar de achtergrond plaatst’. Je moet dus, was zijn boodschap, telkens opnieuw afwegingen maken.

De CDA-fractie opereerde dus in de geest van Lieftinck, toen zij de afspraak in het regeerakkoord over het kinderpardon vorige maand ter discussie stelde. Daaraan droeg bij de onvrede onder de leden over de te strikte toepassing van dit pardon en ook de druk vanuit de eigen achterban. Het risico was aanwezig dat de partij zich, net als in 2010 toen zij gemene zaak maakte met een partij die de vrijheid van godsdienst bedreigde, van de kerkelijke achterban zou vervreemden. Aan het kerkasiel in de Bethelkapel in Den Haag deden dominees en gelovigen mee uit vrijwel het gehele kerkelijke spectrum. De druk van de leden loont dus. Dat is geen onbelangrijke conclusie in een tijd waarin de partijdemocratie, tezamen met de ledenpartijen, ten dode leek opgeschreven. Voor het kabinet kan de geest van Lieftinck behulpzaam zijn, nu opnieuw een politieke situatie naderbij komt die het zal dwingen feitelijk als minderheidskabinet te opereren.

Premier Rutte hakte eerder met dat bijltje, nadat de coalitiepartijen VVD en PvdA in 2015 hun meerderheid in de Eerste Kamer verloren. Het lijkt erop dat Nederland geleidelijk op weg is naar het Scandinavische model waarin minderheidskabinetten gewoon zijn. Mocht dit perspectief chaotisch lijken, er zit houvast in.

Hans Goslinga schrijft elk weekend een beschouwing over de staat van onze politiek en onze democratie.

Lees ook:

Wat is er afgesproken over het kinderpardon?

Dinsdagavond werd overeenstemming bereikt over het kinderpardon. Een overzicht van de afspraken en concessies.

Deel dit artikel

Het risico was aanwezig dat de CDA-fractie zich zou vervreemden van de kerkelijke achterban