Opinie Persvrijheid

De geest van #JeSuisCharlie is nog altijd heel hard nodig

Vorig jaar zijn 49 journalisten vermoord en zaten meer journalisten gevangen dan ervoor. Alle reden om even verontwaardigd te zijn als vijf jaar geleden, na de aanslag op Charlie Hebdo, meent Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited. 

Vijf jaar geleden bestormden de broers Saïd en Chérif Kouachi de redactie van het Franse satirische tijdschrift Charlie Hebdo. In een nachtmerrie die slechts enkele minuten duurde, doodden ze 12 mensen. Miljoenen mensen gingen daarna de straat op in Frankrijk, uit solidariteit met de gedode journalisten. Ook in Nederland werd gedemonstreerd.

Maar de publieke mobilisatie bleef tijdelijk. Echt de bres op gegaan voor persvrijheid zijn we sindsdien niet. Vorig jaar klaagde de redactie van Charlie Hebdo dat men niks meer wilde horen over de schietpartij. “Perhaps you should move on!” kreeg de redactie naar eigen zeggen te horen. Niet stilstaan. Doorgaan. Dat heeft veel te maken met waar de striptekenaars van Charlie Hebdo voor stonden, iets wat sinds vijf jaar alleen maar meer onder druk staat: de ruimte om je te uiten op een manier die anderen wellicht tegen de borst stuit.

Een dagelijks spervuur van aanvallen op de journalistieke integriteit

Dat zie je aan de reacties en haat tegen journalisten die onwelgevallige feiten en meningen onder de aandacht brengen. Ze worden blootgesteld aan een dagelijks spervuur van aanvallen op hun integriteit, ook door belangrijke politieke leiders. De Amerikaanse president Donald Trump noemde journalisten die kritisch over hem berichten meermaals ‘vijanden van het volk’. De president van Tsjechië, Miloš Zeman, zwaaide twee jaar geleden op een persconferentie met een replica van een kalasjnikov met daarop de inscriptie ‘voor journalisten’.

Afgelopen jaar werden 49 journalisten vermoord omwille van hun beroep. Het vijfjarig gemiddelde ligt nog hoger, op 76 per jaar. Het aantal journalisten dat onrechtmatig achter de tralies zat steeg in 2019 opnieuw, volgens Reporters Without Borders. Bedreigingen op sociale media van met name vrouwelijke journalisten zijn standaard. Verslaggevers vangen regelmatig klappen. Ook in Nederland moeten journalisten en cameraploegen het ontgelden: begin december berichtte Villamedia nog over geweldsincidenten.

Het is dus helemaal niet time to move on. Geweld tegen journalisten is een veenbrand. Het is tijd dat de Europese politiek wakker wordt en haar verantwoordelijkheid neemt voor het beter beschermen van journalisten die gevaar lopen. Initiatieven zoals ‘PersVeilig’ moeten in heel Europa worden doorgevoerd. Een sanctieregime is nodig om politici in te binden die journalisten aanvallen. Ook mediaorganisaties doen veel te weinig in solidariteit met hun beroepsgenoten, wereldwijd.

Massale steunbetuigingen

De maatschappelijke waardering en verdediging van de publieke functie van journalistiek verdienen urgent aandacht. Soms lukt dat al. In de afgelopen jaren leidden de moorden op de Slowaakse Ján Kuciak en, op Malta, Daphne Caruana Galizia tot massale steunbetuigingen en het einde van twee premierschappen. Free Press Unlimited omarmt de langdurige aandacht voor deze zaken. Maar kent u ook Norma Sarabia, uit Mexico, en de Filippijnse Eduardo Dizon? Ook zij betaalden de ultieme prijs voor hun werk.

Het justitieapparaat moet meer prioriteit gaan geven aan de vervolging van aanvallen op journalisten. De VN namen een reeks resoluties aan, met weinig resultaat. Het instellen van een internationaal gemandateerde onderzoekscommissie zou een betere stap zijn om een einde te maken aan de justitiële passiviteit.

In de afgelopen vijf jaar werden honderden journalisten vermoord. In negen van de tien gevallen gaan de daders vrijuit. Zolang gerechtigheid uitblijft, loont het om journalisten te vermoorden. Vijf jaar geleden waren we allemaal Charlie Hebdo. Laten we ook die honderden andere sindsdien gesneuvelde journalisten zijn en tegenspraak omarmen in plaats van verketteren.

Lees ook:

Wie vermoordde Daphne Caruana Galizia? Het antwoord op die vraag komt steeds dichterbij

Het net rondom de daders van de moord op journalist Daphne Caruana Galizia sluit zich. Mogelijke betrokkenen worden verhoord.

Amerikaanse kranten spreken zich massaal uit tegen Trumps anti-pershouding

Op initiatief van The Boston Globe hebben zo’n 300 Amerikaanse kranten in hun hoofdredactioneel commentaar gereageerd op de stelling van de Amerikaanse president Donald Trump dat journalisten ‘de vijand van het volk’ zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden