opinie

De foute peiling over zomer- of wintertijd was erg. De reactie nog erger

Beeld Infografieken Nederland

In de opiniepeiling over de invoering van zomer- of wintertijd stond een fout. Joop van Holsteyn en Jelke Bethlehem, verbonden aan het Instituut voor Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, zijn uitermate verbaasd over de achteloze manier waarop zowel de opiniepeilers als de minister die fout wegwuiven. 

Want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren, en onbenulligheid, die niemand kan verklaren. Aldus, naar schrijver Elsschot, een samenvatting van het geklungel bij het opinieonderzoek naar zomertijd of wintertijd.

Zalig zijn de landen waar een dergelijke kwestie hoog op de politieke agenda staat. Want een kwestie is het. Enkele weken terug sprak minister-president Rutte erover op zijn vrijdagpraatje. Hij vermoedde verdeeldheid in Nederland en kondigde onderzoek aan. Opmerkelijk, die gehechtheid aan publieke opinie van de leider van het kabinet dat de smeulende resten van de Wet Raadgevend Referendum nog ruiken kan. Maar goed, verleden week verscheen dat onderzoek, waaruit zou blijken dat een groot deel van de Nederlanders een permanente wintertijd prefereerde.

Echter, al snel ging de aandacht niet naar die uitkomst maar naar het onderzoek zelf, waarin een forse onjuistheid zat. In een vraag naar de zomertijd werd gesteld dat de zon in dat geval eind juni rond 20.00 uur zou ondergaan. Foutje: dat is 22.00 uur. Die fout trok media-aandacht. Opmerkelijk wel, omdat de media veelal voorbijgaan aan aanzienlijk grotere problemen bij dergelijk onderzoek. Zelden wordt kritiek geleverd op de wijze van selectie van deelnemers aan peilingen en aan de gevolgen in termen van representativiteit van het feit dat lang niet iedereen kan of wil meedoen. De mogelijk vertekenende non-respons werd ook hier niet gemeld, terwijl die er zeker zal zijn geweest.

Opmerkelijker dan de media-aandacht voor de vraagtechnische misser was de reactie van bureau Motivaction, uitvoerder van het onderzoek. De kern: de onjuist geformuleerde vraag zou geen invloed hebben gehad op de antwoorden. Dat is curieus. Hoe weet je dat bij een andere, correcte vraag de uitkomsten hetzelfde zouden zijn? Doet de manier waarop een vraag gesteld is er niet toe? Of hebben deelnemers aan het onderzoek – onder mensen die zichzelf bij een zogeheten opiniepanel hebben aangemeld, deels gelokt door een aardigheidje (‘Gratis cadeaubonnen voor jouw mening!’) – de vraag niet serieus gelezen en ondoordacht geantwoord? Hoe dan ook roept dat vragen op over de waarde van dit opinieonderzoek, temeer als de uitkomsten een rol spelen bij beleidsvorming.

Luchtig en lichtzinnig

Nog opmerkelijker misschien dan de reactie van de opiniepeiler was de reactie van de minister die de opdracht voor het onderzoek had gegeven. Minister Ollongren – u weet wel, van de partij die democratische vernieuwing voorstaat (voorstond?) en die de afschaffing van het raadgevende referendum voor haar rekening nam – deed luchtig en lichtzinnig over de fout en mogelijke gevolgen ervan. Zeker, ze noemde de fout slordig en betreurde deze. Maar ze was stellig in haar bewering dat die fout aan de uitslag van het onderzoek niets afdeed. Een stelligheid die ze verantwoordde onder nadrukkelijke verwijzing naar het bureau dat de fout nu juist gemaakt had! Een variant van WC-eend adviseert WC-eend. Een bureau dat er kennelijk knap in geslaagd was de misser weg te definiëren als een tikfout.

We zeiden het al: de invoering van zomer- of wintertijd is een heuse kwestie. Ollongren onderstreepte dat door bij het wegwuiven van het dubieuze karakter van de resultaten van dit onderzoek te benadrukken dat er verder onderzoek wordt gehouden, met betrokkenheid van wetenschappers.

Dat is mooi. Maar mooier zou het zijn als daarbij de kwaliteitseisen van wetenschappelijk onderzoek serieus worden genomen. Voor een minister bij wie de strijd tegen nepnieuws hoog in haar vaandel staat, mag de strijd tegen nepuitkomsten van onderzoek immers niet minder belangrijk zijn.

Lees ook:

Marokko is van slag door de plotse afschaffing van de wintertijd

Het is weer voorbij, die mooie zomertijd. Braaf hebben we de klok dit weekeinde weer een uurtje teruggezet. De Europese discussie over het afschaffen van het zomer/wintertijdsysteem sleept al jaren, en zoals we dat van de Europese besluitvorming gewend zijn, moet eerst iedereen er wat van vinden voordat er knopen worden doorgehakt. In Marokko doen ze het anders.

Zomer- of wintertijd? Het is eigenlijk perfect zoals het nu is

Columnist Marijn de Vries voelt niets voor een permanente invoering van de wintertijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden