null

OpinieCoronabeleid

De ene keer straffen, de andere keer gedogen. Zo houdt niemand zich aan de coronaregels

Handhaving van de coronamaatregelen is onduidelijk en werkt averechts, stelt Daan Molenaar namens Vide, de beroepsvereniging voor toezichthouders en evaluatoren. Hoe kun je dan verwachten dat de regels worden nageleefd?

Daan Molenaar

Ajax is aangesproken op het niet naleven van de coronamaatregelen, liet de minister van volksgezondheid op 7 januari weten, naar aanleiding van het terug laten vliegen van vier besmette spelers uit Portugal.

Wat dat precies betekent en wie Ajax heeft aangesproken, is niet duidelijk. Dat geldt wel voor meer aspecten van het coronabeleid, zoals het controleren van het coronatoegangsbewijs en maximale bezoekersaantallen. De vorige minister van justitie, Ferd Grapperhaus, gaf vorig jaar een dramatisch voorbeeld van overtreding van de regels op zijn eigen bruiloft. Ook hier weer veel commotie, maar geen sancties.

De voorbeelden kwamen uitgebreid in het nieuws en illustreren een breder probleem: het vaststellen van beleid is één, maar het uitvoeren, ernaar handelen en handhaven ervan zijn twee, drie en vier.

Groeiende onwil

Het effect van zoveel onduidelijkheid laat zich uittekenen. We zagen het bij de massale overtreding van het vuurwerkverbod. Bij horeca en winkels, vooral in de grensstreek, en sinds kort ook bij musea, zien we een steeds grotere onwil om de regels nog langer te volgen.

Onlangs heeft de nieuwe minister van justitie, Dilan Yesilgöz, de onduidelijkheid verder vergroot door vooral op de eigen verantwoordelijkheid van mensen te wijzen.

Waar er wel sancties worden opgelegd, zien we bovendien willekeur. Elke gemeente gaat bijvoorbeeld anders om met demonstraties. Bij illegale feesten treedt de politie vaak onmiddellijk op, maar soms pas de volgende dag (!). En wie spreekt je aan als je geen mondmasker draagt?

Handhaving niet eenduidig

Hoe kunnen we verwachten dat burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties de normen naleven en het gewenste gedrag vertonen als de overheid onduidelijk is over welk gedrag er van hen verwacht wordt en als de handhaving na overtreding niet eenduidig is?

Natuurlijk: voor een deel laat de onduidelijkheid zich verklaren door de ongekende situatie: we leven in de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de overheid in Nederland veel zeer deskundige en hard werkende mensen in dienst heeft, was niemand hierop voorbereid. Veel aspecten van het beleid hebben we al doende moeten uitvinden. Dat we echter na twee jaar nog altijd geen duidelijke strategie hebben ontwikkeld hoe om te gaan met de coronamaatregelen en handhaving is, bezien vanuit ons beroep als toezichthouders, teleurstellend. Om het maatschappelijk verkeer te reguleren en problemen aan te pakken, leggen we normen vast in wetten en regels. Maar om die normen effectief te laten zijn, moeten toezicht en handhaving goed doordacht zijn. Handhaving en andere maatregelen moeten normen bevestigen en naleving bevorderen.

Gedragsbeïnvloeding

Een effectieve aanpak begint met het onwenselijke gedrag en de achtergrond daarvan goed in kaart te brengen en te begrijpen, om vervolgens met een mix van instrumenten tot gewenst gedrag te komen. Die mix is niet alleen gericht op strikte handhaving, maar ook op de communicatie over het probleem, de aanpak ervan, en op gedragsbeïnvloeding en voorlichting.

Het probleem dat we met de coronamaatregelen willen oplossen, kennen we inmiddels allemaal. Het doel is de verspreiding van het virus zodanig in te perken dat de gevolgen ervan niet leiden tot enorme schade voor onze gezondheid en de samenleving.

Het kabinet Rutte IV heeft aangekondigd een langetermijnaanpak te zullen formuleren. Dat is positief: laten we daarbij voldoende aandacht geven aan de strategische en vooral consequente aanpak van toezicht en handhaving van de maatregelen. Want onduidelijkheid over de status van normen en inconsistenties in de handhaving leiden ertoe dat normen te weinig worden nageleefd, waardoor de kans kleiner wordt dat de beoogde gezondheids- en maatschappelijke effecten worden gehaald. Het is nu echt de hoogste tijd voor een goed doordachte aanpak met consequente uitvoering.

Lees ook:

Druk om te versoepelen is groot, maar kan het ook?

De druk op het kabinet om de samenleving te heropenen neemt van alle kanten toe. Maar veel risico’s kan de nieuwe minister Kuipers niet nemen.

Lees ook:

Ondanks vuurwerkverbod 10 miljoen euro schade rond oud en nieuw. ‘Alleen een verbod werkt niet’

De schade van de jaarwisseling doet nauwelijks onder voor jaren zónder vuurwerkverbod en coronamaatregelen, schat het Verbond van Verzekeraars. Directeur Richard Weurding pleit voor betere alternatieven, zoals een vuurwerkshow. ‘Alleen een vuurwerkverbod blijkt in de praktijk niet te werken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden