Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ene boer ploegt haaks op de andere

Opinie

Jan Douwe van der Ploeg

Een boer kopt tulpen in het Noord-Hollandse Egmond aan den Hoef. © ANP
De Staat van de Boer | opinie

Trouws onderzoek ‘De Staat van de Boer’ laat vooral een diep verdeelde boerenstand zien, oordeelt Jan Douwe van der Ploeg, emeritus hoogleraar aan de Wageningen Universiteit.

Wat boeren en tuinders verbindt, is dat ze van hun beroep houden, hun zelfstandigheid koesteren en trots zijn op het bedrijf dat ze hebben opgebouwd. Ze delen ook het gevoel dat het er niet beter op wordt. Ze ervaren achteruitgang en crisis. Meer dan driekwart vindt dat het 20 jaar geleden aantrekkelijker was om boer te zijn dan nu.

Lees verder na de advertentie

Een prachtig beroep, maar het staat zwaar onder druk. Daar is een ieder het wel mee eens. Maar daarna scheiden de wegen. Want zodra er gevraagd wordt naar het waarom, blijkt een diepe verdeeldheid. Het onderzoek De Staat van de Boer van Trouw laat zien dat er twee, onderling sterk verschillende visies zijn.

In de eerste benadering staat het idee centraal dat er iets fundamenteel mis is met de manier waarop de landbouw is georganiseerd en verder wordt ontwikkeld. Er is een crisis binnen de landbouw zelf. In de tweede visie komt de crisis van buiten. Met de landbouw zelf is niks mis. Het zijn ánderen, van buiten de sector, die de crisis veroorzaken.

Calimerogevoel

‘We moeten in het kleine Nederland niet het voedsel voor de halve wereld willen produceren’. Bijna de helft van de boeren is het daar geheel of gedeeltelijk mee eens. Ruim de helft vindt dat het ‘exportmodel op basis van schaalvergroting op langere termijn niet houdbaar is’. Hier is sprake van een duidelijke kritiek op het ontwikkelingsmodel van de landbouw: schaalvergroting, intensivering, specialisatie, toenemende afhankelijkheid (ook van export) en de verdiensten gaan naar anderen.

Zo gaat wantrouwen overheersen, ook ten opzichte van politiek en wetenschap

Hiertegenover staat een tweede visie. Daarin zijn het ‘de anderen’ (consumenten, burgers, politiek, media, actiegroepen) die het hebben gedaan. ‘Boeren zitten in de knel omdat de consument niet bereid is een goede prijs te betalen’, zeggen acht op de tien boeren. ‘De media geven boeren altijd de schuld’. ‘Dierenbescherming en Wakker Dier zetten ons in een kwaad daglicht’. De burger lijdt ‘aan een gebrek aan kennis’. En ‘boeren werken keihard maar krijgen geen waardering’. Het is een gevoel van miskenning, een calimerogevoel dat overigens door de eigen boerenorganisatie, LTO, wordt aangewakkerd.

Nu is het natuurlijk zo dat beide visies elkaar ten dele overlappen. Maar in de kern staan ze lijnrecht tegenover elkaar. Ook omdat ze tot een totaal ander handelingsperspectief voeren. In de tweede visie wordt de verantwoordelijkheid bij de consument en supermarkten gelegd: pas als jullie over de brug komen, veranderen wij. Zo ontheft deze veelgekoesterde visie de boeren van hun eigen verantwoordelijkheid. De weg van schaalvergroting, doorgaande intensivering en specialisatie, wordt nog enigszins gefatsoeneerd door regelgeving, maar ja: ook daar zijn boeren sterk tegen gekant. Wat ze niet beseffen is dat met het volgen van deze weg de kritiek alleen maar verder zal aanzwellen.

Diep verdeeld

In de andere visie lijken boeren meer op eigen initiatieven en eigen oplossingen te vertrouwen. Dat heeft tot allerlei mooie, nieuwe bedrijven geleid die veel dichter bij samenleving en natuur staan. In dagblad Trouw is daar ook volop aandacht voor. Ironisch genoeg komen dergelijke initiatieven veelal in de knel door de regelgeving die vaak een reactie is op de vervuilende schaalvergroting en intensivering.

Ziedaar een nogal treurig panorama. Een diep verdeelde boerenstand, die is verwikkeld in rivaliserende visies en ontwikkelingspaden. Een boerenorganisatie die niet bij machte is om de interne conflicten te beslechten. Zo gaat wantrouwen overheersen, ook ten opzichte van de politiek en de wetenschap, blijkt uit het onderzoek.

Het is waar, de boer die ploegt wel voort. Maar vandaag de dag is de boer daarbij alléén en, naar eigen gevoelen, omringd door een boze buitenwereld. De boer ploegt voort. Jawel, maar hij of zij is daarbij wel uiterst chagrijnig. Bovendien ploegt de één haaks op de ander.

Geen wonder dat het zo niks wordt.

Lees ook: De Staat van de Boer

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen?

Deel dit artikel

Zo gaat wantrouwen overheersen, ook ten opzichte van politiek en wetenschap