Column

De eindtoets is zijn einde nabij

René Kneyber. Beeld Maartje Geels

De eindtoets wordt veelal beschouwd als een van de parels van ons onderwijssysteem. De eerste landelijke versie ervan, de Cito-toets, werd bepleit door Adriaan de Groot, een vooraanstaande wetenschapper die zich in de jaren zeventig keerde tegen de ‘willekeur’ in het onderwijs.

 Arbeiderskinderen werden naar zijn idee te vaak louter vanwege hun afkomst op een te laag niveau geplaatst. Hij meende dat een gestandaardiseerde toets objectiever in beeld kon brengen wat de ware capaciteiten van leerlingen waren dan dat de leerkracht dat kon.

De Groot kreeg gelijk; ‘zijn’ Cito-eindtoets, die vanaf 1969 werd afgenomen, werd een groot succes – de kansengelijkheid nam toe, en zo kwam alles weer goed.

Nou ja, niet helemaal natuurlijk. Want de laatste jaren neemt ondanks het inmiddels verplichte karakter van de eindtoets de kansengelijkheid juist weer af.

Mijn idee hierover is dat de eindtoets allang niet meer meet wat hij zou moeten meten. Eerst was de Cito-toets nieuw, als kinderen maakten we die gewoon. Daar ging geen training of urenlange oefening aan vooraf. Maar zoveel jaar later weten we als ouders hoe bepalend die toets eigenlijk was; en dan stammen wij nog uit de tijd dat opstroom in het voortgezet onderwijs nog vanzelf ging als de wind een beetje goed stond.

Nu zijn onze eigen kinderen aan de beurt om de toets te maken, en om hun toekomstkansen te vergroten kopen we eindtoetscursussen en -trainingen in. Tenminste, als we dat kunnen betalen. Of goed genoeg doorhebben wat er op het spel staat. En zo, kunnen we de laatste jaren zien, wordt de kansenongelijkheid juist weer groter. Want wie hoger opgeleid is en ook meer geld te makken heeft, kan het systeem succesvoller bespelen en zo meer kansen creëren voor het eigen kroost.

Ranglijsten

En dan is er nog een ontregelende factor. Ook scholen zijn zich meer zorgen gaan maken over de eindtoetsscore. Niet alleen vanwege de inspectie die ze daar deels op beoordeeld, maar ook vanwege de ranglijsten die bijvoorbeeld RTL Nieuws jaarlijks publiceert. Een beetje school doet inmiddels daarom zelf ook aan uitgebreide eindtoetstraining met de leerlingen. Logisch natuurlijk, maar zo krijgen we naar mijn idee nog minder zicht op wat kinderen nu echt kunnen.

Of we dan ook de resultaten van de eindtoets na het leerkrachtadvies moeten laten komen – als check – , of ervoor – ter informatie – of juist tegelijkertijd – joost mag weten waarom­– zoals in de politiek de afgelopen weken allemaal weer voorbij kwam, het lijkt mij allemaal even zinloos en vruchteloos.

Na meer dan vijftig jaar ‘eindtoets’ moeten we misschien maar eens durven constateren dat het concept de houdbaarheidsdatum heeft overschreden, niet meer doet wat het beoogt te doen en daarmee vermoedelijk meer een instrument ter bevordering van de kansenongelijkheid is geworden dan een wapen ertegen.

Soms is het tijd voor iets anders. Maar dat doet verder niks aan af aan het briljante van De Groots idee. 

René Kneyber deelt zijn ervaringen als wiskundeleraar op het vmbo. Lees hier al zijn columns.

Lees ook:

Blijft Cito slechte toetsen maken omdat het zijn subsidie toch wel krijgt?

Van de eindtoets hangt nogal wat vanaf. Waarom deugt ‘ie dan niet?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden