De Eerste Kamer is een achterhaald instituut en moet worden afgeschaft

Beeld ANP

De Eerste Kamer is een overbodig bestuursorgaan, vindt bestuurskundige Dennis de Kool. Hij pleit daarom voor afschaffing.

Regelmatig worden er vraagtekens geplaatst bij het bestaansrecht van de Eerste Kamer. Het eerste fundamentele bezwaar is de toegenomen politieke profilering van dit fossiele instituut. Senatoren zijn verbonden aan politieke partijen. Bij het toetsen van wetsvoorstellen is fractiediscipline dus doorgaans een bepalender factor dan het onafhankelijke en deskundige eigen oordeel.

Veel ‘oud-politici’ belanden in de stoffige Senaat. In lijn met de apolitieke pretenties van de Senaat zou het meer voor de hand liggen dat louter deskundigen zonder politieke achtergrond voor deze functie in aanmerking komen. Iedere vorm van politiek in de Eerste Kamer is onwenselijk, die rol is immers belegd in de Tweede Kamer.

Ook als louter controlerende instantie is de Eerste Kamer een overbodig orgaan. Ze blokkeert namelijk per saldo niet veel wetsvoorstellen. Met de kwaliteit van de ingediende wetsvoorstellen is dus kennelijk weinig mis. Bovendien kan de rol van kritisch waker over de wetskwaliteit beter bij topjuristen van reeds bestaande juridische instanties worden belegd.

Een derde bezwaar is de dubbelepettencultuur. Uit onderzoek blijkt dat de helft van alle nevenfuncties van senatoren overlapt met onderwerpen in hun portefeuille. Aan de ene kant is dit begrijpelijk, omdat ze op die terreinen immers deskundig zijn. Aan de andere kant is het gevaar van belangenverstrengeling vrijwel onvermijdelijk. Voor senatoren is dit een ongemakkelijke en onoplosbare spagaat.

Op de werkvloer

Het verweer is vaak dat nevenfuncties hen ‘midden in de samenleving’ plaatsen en dat vanuit een ‘brede maatschappelijke betrokkenheid’ een zinvolle bijdrage geleverd kan worden. Veel nevenfuncties omvatten echter activiteiten in het hogere en bezoldigde segment. Denk aan werkzaamheden als bestuurder, toezichthouder of adviseur. Wie ‘midden’ in de samenleving wil staan, kan beter als vrijwilliger op de werkvloer aan de slag gaan.

Afgaand op de omvang van de al dan niet geregistreerde nevenfunctieportefeuille van de senatoren is het de vraag of deze bezige bijtjes niet te veel hooi op hun vork nemen. Met het stapelen van nevenfuncties groeien natuurlijk de risico’s van belangenverstrengeling. Een nadeel van een gevarieerd nevenfunctiepakket is dat steeds meer generalisten in plaats van specialisten in de senaat belanden.

Onlangs is bekend gemaakt dat de Eerste Kamer een gemeenschappelijke gedragscode gaat opstellen. Deze papieren exercitie is niet meer dan symboolpolitiek. Tot op heden bepalen de senatoren zelf hoe ze omgaan met eventuele belangenverstrengeling. Wanneer senatoren in de problemen komen, is vaak het verweer dat ze de ‘fractielijn hebben gevolgd’. Hiermee diskwalificeren ze zichzelf, want kennelijk doet de eigen deskundige mening er in dat geval niet toe, terwijl de samenleving dat wel van senatoren mag verwachten.

De politieke profilering van senatoren met dubbele loyaliteiten ondermijnt de legitimiteit van dit hopeloos gedateerde gremium. Vernieuwing is geen optie. Meer bevoegdheden geven versterkt de stroperigheid van het wetgevingsproces en diskwalificeert de Tweede Kamer. Eventuele directe verkiezingen van senatoren zullen de geproblematiseerde politieke profilering versterken.

Senatoren doen gewichtig over de unieke en toegevoegde waarde van hun chambre de réflection. De harde realiteit is dat de Eerste Kamer een strategisch verlengstuk is geworden van de Tweede Kamer en dat maakt de senaat tot een ondoorzichtige bureaupolitieke arena in plaats van het onafhankelijke controleorgaan. Hoogste tijd dus om de deuren van deze lobbykamer voorgoed te sluiten.

Lees ook:

De Statenverkiezingen zijn géén referendum over het kabinet-Rutte

De landelijke politiek heeft de Provinciale Statenverkiezingen gekaapt. Maar in de valse voorstelling van zaken dat de kiezer zich die dag uitspreekt over de Haagse coalitie, schuilt een groot gevaar, aldus Lex Oomkes.

Een hof dat toetst aan de Grondwet muilkorft de democratie

Het voorstel voor het instellen van een constitutioneel hof zal de parlementaire democratie eerder uithollen dan bestendigen, stelt Lorenzo Nieuwenburg student rechten aan de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden