Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De democratie leeft, kijk maar naar de heftigheid

Opinie

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
Column

Het nieuwe raster dat over onze samenleving ligt, is nogal zwart-wit. Bij elk label hoort een oordeel: goed of fout. 

Dat oordeel komt niet tot stand op grond van een gedeelde maatstaf en argumenten. Ikzelf ben wit (=fout), babyboomer (=fout), vrouw (= kan goed zijn), randstedeling (=fout), hoogopgeleid (=fout), politiek links van het midden (=fout), kosmopoliet (=fout), vóór roetpiet/witpiet/kleurpiet/nietpiet (=fout), voor Sinterklaasfeest (=fout). Het etiket wordt uitgedeeld door mensen met tegenovergestelde labels. Het landschap vertoont breuken en scheuren.

Lees verder na de advertentie

Ooit was het land verdeeld in erkende zuilen. Gemeenschappen verzameld onder een godsdienst of een levensbeschouwing, waarbinnen hoog- en laagopgeleid, stad en land, man en vrouw de onderlinge tegenstellingen overbrugden dankzij de overkoepelende overtuiging. Het land werd geregeerd door het compromis. Toen de zuilen verzwakten bleef de gewoonte van het compromis over. Dat noemden we de 'polder', teruggrijpend op de eeuwenoude noodzaak met elkaar het water tegen te houden. Maar alles heeft zijn houdbaarheidsdatum. Dat toedekken van de verschillen, dat doen we niet meer.

Niemand wordt meer veronachtzaamd of genegeerd. Iedereen heeft een platform en een spreekbuis

Nieuwe verhoudingen

De democratie bestaat in essentie uit alle stemmen van alle mensen die in een zo'n samenleving wonen. Al die stemmen horen we sinds een aantal jaren luid en duidelijk. Welbeschouwd is dat vooruitgang. Niemand wordt meer veronachtzaamd of genegeerd. Iedereen heeft een platform en een spreekbuis. De keurige vertegenwoordigende instituties waarbinnen de democratie geruisloos opereerde, maakten plaats voor de kakofonie van het marktplein. Het is even wennen. Voor iedereen. Opeens is alles openbaar. Er hangt een soort opstandigheid in de lucht. Opstandigheid tegen wie of wat? Nou gewoon: tegen. Puntje, puntje, puntje, vul zelf maar in.

We zijn bezig nieuwe verhoudingen te scheppen. En om de titel van een spraakmakende bundel interviews van Ulli d'Oliveira uit 1965 te lenen: 'Scheppen, riep hij, gaat van "au".' We voelen het. Was de reuring van de jaren zestig beperkt tot met name Amsterdam, de ruzies vinden we nu overal in het land. Ik ben me meer dan ooit bewust van de labels die aan me wapperen als ik mijn huis verlaat en de straat op ga. Ik ben me meer dan ooit bewust van het (voor)oordeel dat ik oproep.

We rukken alle labels en etiketten af, we waarderen elkaar om wie en wat we zijn

Mijn reactie zou kunnen zijn dat ik mijn labels met trots draag. Dat ik mijn witheid, hoogopgeleidheid, stedelingschap etcetera zie als de kenmerken van mijn eigen groep, waarin ik me thuisvoel en die ik verdedig. Dat ik me opsluit in dat 'wij' en al die andere groepen ga bestrijden. Het is nog niet eens zo makkelijk dat niet te doen. Zo'n identiteit wordt je opgedrongen, of je wilt of niet. Je verdediging wordt makkelijk een aanval. Ik wil dat niet. Het is alsof er geen gemeenschappelijke waarden meer zijn. Bijvoorbeeld die van hoffelijkheid en tolerantie.

Het grote, goede verhaal

En dat is nou precies waar het om gaat. Verontruste intellectuelen (=fout) klagen over de teloorgang van de grote, gezamenlijke verhalen. Ze zien de liberale democratie - ondanks de onvolkomenheden toch de beste bestuursvorm - het langzaam afleggen tegen ondemocratischer varianten, tegen verlangens naar autocratische systemen, verlicht despotisme, of dictaturen. Er wordt heel wat afgeflirt met Russen en Chinezen en fascisme-light. De intellectuelen (=fout) roepen op tot hernieuwd elan, tot een zelfbewuste elite (=heel erg fout), tot een sterk verhaal met een integere verteller. Ik zit me suf te peinzen.

Ik zou dat verhaal dolgraag willen vertellen en dan zien hoe het hele land, ja, heel Europa vol bewondering luistert en knikt en zegt: ja, zo is het. Op deze woorden zaten we allemaal te wachten. We rukken alle labels en etiketten af, we waarderen elkaar om wie en wat we zijn, we slaan elkaar niet meer verbaal of anderszins de hersens in, en een wolf legt zich neer naast een lam. Voorlopig moet ik genoegen nemen met de constatering dat ook de heftigheid van de discussies het bewijs is dat de democratie leeft. Dit ís het grote, goede verhaal, hoe chaotisch, onaangenaam, agressief en gevaarlijk de opinies van een aantal landgenoten ook zijn.

Lees meer van Nelleke Noordervliet

Deel dit artikel

Niemand wordt meer veronachtzaamd of genegeerd. Iedereen heeft een platform en een spreekbuis

We rukken alle labels en etiketten af, we waarderen elkaar om wie en wat we zijn