Opinie

De Deliveroo-zaak toont aan dat werkgevers én werknemers te weinig weten van arbeidsrecht

Beeld ANP

Steeds meer werknemers worden onderbetaald, en ze kennen hun rechten niet, constateert Fabienne Blocq, van het coachingsnetwerk BCCC.

De zaak Deliveroo, over de arbeidspositie van maaltijdbezorgers, heeft veel stof doen opwaaien in ­diverse media; en ook de rechtszaak is nog niet ten einde, hangende het hoger beroep.

Deze zaak staat niet op zichzelf. Ruim de helft van de jongvolwassen werkende bevolking kan geen baan vinden op basis van een vaste arbeidsovereenkomst – ook herintredende oudere werknemers worden hiermee in toenemende mate geconfronteerd. Het ooit zo rechtszekere begrip van de arbeidsovereenkomst heeft nieuwerwetse vormen gekregen: nul-urencontract, flex-contract, oproepcontract.

Helder toch?

Wie weet wat het allemaal inhoudt, hoeft het niet te zeggen, want gecontroleerd wordt er nauwelijks. Om de dan toch wel weer optredende misstanden te vermijden, is er reparatiewetgeving gemaakt, waarin de ogenschijnlijk zo vrije en blije contracten na verloop van enige maanden toch weer stilzwijgend de rechten van de standaard arbeidsovereenkomst toegekend worden.

Deliveroo zag die bui hangen en koos een andere koers: de werknemers kregen niet langer een arbeidsovereenkomst, al dan niet op uur-, oproep- of afroepbasis, maar werden allemaal zelfstandig. Zzp’ers, met een eigen aansluitingsnummer voor de btw en inschrijving aan de Kamer van Koophandel. Ze konden nu de uren – vanaf het moment waarop een bestelling werd gedaan tot de aflevering – keurig zelf bijhouden en aan het eind van de maand bij Deliveroo indienen. Helder toch?

Blokkeren

Alle loonbelasting, premies sociale verzekeringen en de btw kon men zelf afdragen en Deliveroo had niet alleen aanzienlijk minder administratief werk, maar hoefde de ‘zelfstandig ondernemers’ ook niet meer te betalen voor de tijd dat ze moesten wachten op de volgende bestelling. Ze konden die tijd immers net zo goed voor iets anders gebruiken: een breiwerkje? Wat spulletjes verkopen? Ze waren toch vrij om te gaan en staan waar ze wilden.

Gelukkig fietste er tussen al die makke van-hun-centen-en-hun-rechten-beroofde-werknemers één Fries mee, die de zaak blokkeerde. Dankzij hem is er een rechtszaak gevoerd waarin Deliveroo correct werd terugverwezen naar de Arbeidswet. Als iemand –niet als vrijwilliger – regelmatig én langere tijd werkt in activiteiten die een vast onderdeel vormen van de organisatie, zich niet vrijelijk kan laten vervangen en zich moet houden aan de regels van de organisatie, is er bijna altijd een gezagsverhouding met de opdrachtgever. En is dat het geval, dan is er sprake van loondienst en dus een arbeidsovereenkomst.

Schulden

Of er in hoger beroep nog een ander inzicht op tafel komt, is de vraag. Zeker voor al die andere werkgevers, die zich ook met zo’n vlot oproep- of nul-urenpapiertje verzekerd hadden van werknemers die ze alleen betaalden wanneer zij ze nodig hadden. Vele thuishulporganisaties bijvoorbeeld, supermarkten, de schoonmaakbranche, de horeca. Maar ook gemeentelijke diensten en het Huiswerkinstituut hebben al jaren hbo-geschoolde medewerkers in dienst op afroep: zonder pensioen, zonder doorbetaalde ziekte- of vakantiedagen. Betaald vanaf het moment dat ze de zaak binnenstappen, zonder vergoeding wanneer ze afgezegd krijgen of ‘wel wat eerder weg mogen’.

Wettelijk verplichte doorbetaling van minimaal drie uur per etmaal, ook als ze minder gewerkt hebben? De werknemers weten van niets, en de werkgevers kennelijk ook. Een oproepverplichting voor de werkgever, of ­regels bij ontslag? Bijna iedere werknemer denkt dat dit niet van toepassing is.

Eén op de vijf mensen heeft schulden. Het aantal hypotheken kent de laagste groei sinds 2012. Stress is een in het oog springende ziekteoorzaak. Maar dat heeft vast allemaal geen relatie met die onderbetaalde werknemers. En onder hen zitten kennelijk te weinig Friezen.

Lees ook:

Wat betekent de Deliveroo-uitspraak voor het bezorgbedrijf?

Deliveroo mag van de rechter zijn koeriers niet als zzp’ers inhuren. Moeten bedrijven die hetzelfde doen zich zorgen maken?

Pak de Deliveroo’s van deze wereld snel en hard aan

Het is een nieuwe arbeidsmarkt en het zijn nieuwe bedrijven die daar behendig op inspelen. Bedrijven als Deliveroo, maar ook in een heel andere sector Airbnb, weten een mooi ideologisch sausje te gieten over hun activiteiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden