Opinie Vluchtelingen

De christelijke notie van naastenliefde wordt regelmatig versmald tot naastenliefde voor de eigen groep

Terecht zegt Jan Gruiters dat de kerk zich meer moet laten horen over vredesvraagstukken en over vluchtelingen. Maar dat spreken heeft helaas weinig effect, schrijven Jan van der Kolk en Christien Crouwel van de Raad van Kerken in Nederland. 

In zijn afscheidsinterview als directeur van vredesorganisatie Pax (Trouw, 11 september) doet Jan Gruiters een klemmend beroep op de kerken om zich veel nadrukkelijker te manifesteren als het gaat over vredesvraagstukken en over vluchtelingen in onze gepolariseerde samenleving. Jan Gruiters heeft gelijk dat het kerkelijk spreken op al deze punten veel krachtiger kan zijn. De afgelopen maanden heeft de Raad van Kerken in Nederland zich dan ook opnieuw bezonnen op de uitgangspunten voor een humaan vluchtelingenbeleid.

Voor de Raad van Kerken in Nederland is het leidende beginsel bij de omgang met vluchtelingen het opkomen voor humaniteit. Tegenover de stemmen die vooral willen afgrenzen en uitsluiten zet de raad de kernwaarden van onze menselijkheid, waartoe ook het recht behoort om te zoeken naar een veilige toekomst.

Meer menselijkheid in omgang met vreemdelingen

Wie naar de geschiedenis kijkt, zeker ook die van Nederland, ziet dat dit recht veel meer tot onze gedeelde kernwaarden behoort dan buiten- en uitsluiting. Onze geschiedenis is namelijk grotendeels bepaald door migratie. De kans is groot dat wie zijn of haar stamboom onderzoekt, daarin migranten tegenkomt. Familieleden die na de Tweede Wereldoorlog terugkwamen uit (voormalig) Nederlands-Indië; verwanten die in die tijd emigreerden naar Canada, Australië of Zuid-Afrika; verwanten die uit Suriname of de Antillen kwamen; en de velen die in de internationale handel hun brood verdienden.

Tegenover de stemmen van sommige politici die pleiten voor het sluiten van onze grenzen, staan de vele duizenden stemmen van vrijwilligers, die vaak een kerkelijke achtergrond hebben. Zij besteden veel tijd en aandacht aan de omgang met nieuwe Nederlanders en helpen hen een weg te vinden naar een nieuwe, menswaardige toekomst. Vaak worden ze daarin tegengewerkt of belemmerd door regels en wetgeving die deze nieuwe toekomst vooral in de weg lijken te staan. Deze vrijwilligers en diaconale organisaties doen hun werk al vele decennia. En al even lang klinkt hun pleidooi voor meer menselijkheid in de omgang met vreemdelingen.

Daarnaast vragen kerken voortdurend de aandacht van verantwoordelijke bewindspersonen en van andere gremia om die menswaardigheid en toekomst van vluchtelingen centraal te stellen. Helaas is dit vaak tegen dovemansoren. Zo heeft de Raad van Kerken dit uitgangspunt eerder dit jaar nadrukkelijk neergelegd bij de commissie-Van Zwol, die het kabinet advies gaf over uitgeprocedeerde vreemdelingen. Van dit beroep van de raad op humaniteit is weinig terug te vinden in het advies van de commissie.

Naastenliefde in de eigen groep

Ook bij het bezoek aan de voormalige staatssecretaris van justitie en veiligheid rond het kinderpardon liep de Raad van Kerken op tegen de stelselmatige verwijzing naar regelgeving. Helaas moeten we bovendien constateren dat de polariserende geluiden hun weg ook gevonden hebben naar kerkleden. De centrale, christelijke notie van naastenliefde wordt daarbij regelmatig versmald tot naastenliefde voor de eigen groep, ten nadele van andere groepen.

Begin november komt een brochure uit die een bijbels-theologisch fundament wil leggen onder de grote en aanhoudende inzet van kerken en kerkleden bij vluchtelingen. Daarmee hoopt de raad de motivatie van deze kerkleden te bevestigen en te verdiepen.

Volgende maand houdt de Raad van Kerken bovendien een openbare conferentie waar de resultaten van deze bezinning worden gedeeld. Met de bedoeling dat deze geluiden hun weg breed weten te vinden. Niet alleen naar de kerken, maar naar iedereen die een humane samenleving nastreeft.

Lees ook:

Mister Pax vertrekt: Ik ging óók het gesprek aan met mensen die bloed aan hun handen hebben

Wat staten vaak niet lukte, deed Jan Gruiters wel. Hij onderhandelde in het diepste geheim met leiders met bloed aan de handen, zolang er maar zicht was op verbetering van de humanitaire situatie. Na ‘veertig jaar voor de vrede’ neemt hij afscheid als directeur van Pax.

Naastenliefde komt vóór politiek

Politiek op de preekstoel? Daar moet je niet aan beginnen, klinkt het vaak in de Nederlandse kerken, zeker in brede kerken als de rooms-katholieke en de Protestantse Kerk in Nederland. Die breedte brengt met zich mee dat onder de kerkgangers het brede politieke spectrum vertegenwoordigd is. Dus: niemand voor het hoofd stoten, geen politieke uitspraken, verbinding zoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden