Column

De Catalaanse onafhankelijkheid is juridisch een feit

Ger Groot.Beeld Trouw

Op 3 september 1939 verklaarden Duitsland en Frankrijk elkaar de oorlog. Vervolgens gebeurde er niets, ruim negen maanden lang. Een malle oorlog, vonden velen, een ‘drôle de guerre’, een schemeroorlog. Op 10 mei 1940 viel Duitsland uiteindelijk toch nog aan.

Iets dergelijks gebeurde gisteravond in het Catalaanse parlement. De leider van de Catalaanse deelregering kondigde officieel de onafhankelijkheid van Catalonië af – om onmiddellijk daarna die beslissing weer op te schorten. Hij liet bijna iedereen in verwarring achter. Had het land zich nu zelfstandig verklaard of niet? Naast die troebelheid klonk zelfs Theresa May’s ‘Brexit is Brexit’ als een wonder van transparantie. Als er sprake was van onafhankelijkheid, dan was het in ieder geval een ‘drôle d’indépendance’.

Spanningen

Daar had Carles Puigdemont alle reden voor. In het onafhankelijkheidskamp was het flink gaan spannen tussen de anti-kapitalistische CUP, die liever vandaag dan morgen de revolutie zou uitroepen, en de burgerlijke alliantie ‘Junts pel Sí’ die van al die radicalenpraat eigenlijk niets hebben moet. Dat het met de Catalaanse centjes wel eens verkeerd kon aflopen, was Puigdemont de dagen daarvoor indringend duidelijk gemaakt door de EU en vooral het Catalaanse bedrijfsleven. De mensen haalden hun geld van de bank om het elders in veiligheid te brengen. Grote en kleine ondernemingen verlieten Catalonië in rap tempo. Zelfs een kopstuk van de onafhankelijkheidsbeweging had dat met haar bedrijf gedaan.

Dan kun je maar beter gaan vissen in troebel water – met de strategische bonus van de verwarring waarin ook de Spaanse regering van haar stuk werd gebracht. Bij een eenduidige onafhankelijkheidsverklaring moet zij wel ingrijpen met ontbinding van het regioparlement en uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Maar dit? Zoals ook eerder, zal alles wat zij doet koren op de molen zijn van de Catalaanse Calimero-propaganda, die buiten Spanje buitengewoon effectief blijkt.

Maar wie kijkt naar de verklaring die na de parlementszitting door alle separatistische leden werd ondertekend moet wel concluderen dat daarmee de onafhankelijkheid ondubbelzinnig wordt uitgeroepen. ‘Wij STICHTEN de Catalaanse Republiek als onafhankelijke en soevereine, democratische en sociale rechtsstaat. Wij BESLUITEN tot de inwerking treden van de Wet tot juridische overgang tot en stichting van de Republiek.’

Filosofen spreken in zo’n geval over een ‘taaldaad’. Door het uitspreken van bepaalde formele woorden breng je in de werkelijkheid een verandering teweeg. Het klassieke voorbeeld is het huwelijk. Met het ‘ja’ op het antwoord van de ambtenaar ís het huwelijk een feit – onontkoombaar totdat de dood (of de scheidingsrechter) het ontbindt.

In dat licht was Puigdemont gisteravond als de man die plechtig zijn trouwbelofte uitspreekt en het betreffende formulier ondertekent, maar tegelijkertijd roept: ‘Ik schort het nog even op. Ik wil eerst nog een laatste keer met mijn minnares’. Of erger nog: hij gaat naar zijn minnares en als die niet meer wil, zwaait hij triomfantelijk met zijn huwelijksacte.

Verraad

De Spaanse premier Mariano Rajoy heeft weinig van een minnares, maar je moet wel heel erg begoocheld zijn door de Catalaanse charmes wil je zo’n jonggehuwde nog serieus nemen. Dat deed in Catalonië dan ook lang niet iedereen. De jongerenbeweging van de CUP sprak nog tijdens zijn rede over ‘verraad’, nadat ook binnenskamers op het laatste moment een breuk tussen de regeringspartners bezworen had moeten worden.

Behendig was de manoeuvre van Puigdemont wel, en de Spaanse regering zit nu met de brokken. Wat ze ook doet, ze doet het altijd fout. Maar dát ze iets moet doen is duidelijk. Niet alleen omdat de onafhankelijkheidsverklaring neerkomt op wat iemand als een ‘staatsgreep in slow motion’ omschreef. Maar ook omdat ze niet kan toestaan dat een separatistische minderheid in Catalonië haar wil oplegt aan een meerderheid – hoe slinks ze daartoe haar eigen wetten ook naar haar hand zet of simpelweg terzijde schuift.

Niemand maakte dat gisteravond in het Catalaanse parlement welsprekender duidelijk dan Inés Arrimadas, de jonge fractieleidster van de D66-achtige partij Ciudadans, die lijkt af te stevenen op een schitterende politieke carrière. Onvervaard las zij de Catalaanse regeringsleider de les. Over de macabere werkelijkheid van het nationalisme. Over de bittere verdeeldheid binnen Catalonië. Over het verraad aan de Europese gedachte, die niets moet hebben van ‘bloed en bodem’. En over de jarenlange corruptie die Puigdemonts regeringspartij met haar vlucht vooruit aan het gezicht tracht te onttrekken.

Helpen zal het nauwelijks. De Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring is een juridisch feit, hoe troebel het water ook mag zijn waarin het door Puigdemont gedompeld werd. Het zal een bijna onmogelijk behendige politiek vergen om daar zonder kleerscheuren weer vanaf te komen, behendiger dan Rajoys jarenlange tactiek van onverstoorbaar ‘komt tijd komt raad’.

Lees ook het verhaal uit Barcelona, waar correspondent Alex Tieleman meekeek naar de speech van Puigdemont. 

Lees in ons dossier meer over de Catalaanse onafhankelijkheid.

Lees hier meer columns van Ger Groot. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden