Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Brexit doet denken aan een tragikomedie

Opinie

Gert Groot

Fawlty Towers met John Clees (achteraan). © ANP Kippa
Column

De aflevering ‘The Germans’ van de hilarische televisieserie Fawlty Towers eindigt met de verzuchting: 'How did they ever win?'. 'Ze' zijn de Britten en wát ze wonnen was de oorlog. Wie het verzuchten zijn de Duitse gasten in het brokkenhotel waar eigenaar John Cleese (‘Don’t mention the war!’) de zaak opnieuw hilarisch in het honderd heeft laten lopen.

De afgelopen twee jaar lijkt het Verenigd Koninkrijk op eigen houtje een nieuwe oorlog te zijn begonnen – zonder dat de rest van de wereld dat veel kon schelen. De vijand is nu niet Duitsland maar de Europese Unie. Echte schoten zijn er niet gevallen en dat zal ook wel niet gebeuren. Wat dat betreft is de tragikomedie van de Brexit een ‘drôle de guerre’: een ‘schemeroorlog’, zoals het conflict tussen Duitsland en Frankrijk heette toen in 1940 de oorlog wel verklaard was maar de wapens nog even bleven zwijgen.

Lees verder na de advertentie
Dat voor een oorlog hetzelfde geldt als voor een referendum, wisten de Britten al die tijd heel goed

Intussen is het vooral binnen het Britse commando voortdurend hommeles. Onder het uitslaan van strijdlustige kreten naar de overzijde van het Kanaal gaan de bevelvoerders voornamelijk elkaar te lijf. Aan het uitzetten van een coherente of zelfs überhaupt een strategie komen ze niet meer toe, terwijl – zoals EU-onderhandelaar Michel Barnier onverstoord blijft herhalen – de klok voorttikt tot het beslissende moment - waarop het VK niet veel méér in het veld lijkt te kunnen brengen dan een soort Dad’s Army.

Europa kijkt het allemaal hoofdschuddend aan: How did they ever win the war? De hele Brexit is niet meer dan een aaneenschakeling van blunders, missers en politiek onvermogen. Dat begon met het uitschrijven van het referendum waarmee Engeland zich de geschiedenis uit rangeerde. Zoals dat met referenda nu eenmaal gaat, werd het gehouden om strategische motieven van binnenlandse aard: premier David Cameron hoopte ermee steviger in het zadel te komen zitten. Maar hij vergat één les van het referendum-machiavellisme: schrijf er nooit een uit waarvan je niet zeker bent dat je het wint. Hij heeft het geweten. Exit Cameron.

Om de totale verwording van het Britse politieke genie nog eens te onderstrepen, bleek zijn opvolger Theresa May níets van de les daarvan te hebben begrepen. Met hetzelfde doel als Cameron schreef zij verkiezingen uit – die je een soort mega-referendum zou kunnen noemen. Haar nederlaag betekende níet haar politieke dood, maar wel krijgsgevangenschap in handen van een Noord-Ierse politieke partij die de toch al lastige kwestie van de Iers-Noord-Ierse grens defintief onoplosbaar maakt.

Lees verder na onderstaand fragment van Fawlty Towers.

Sindsdien schudden Britse politici en kabinetsleden periodiek boos met het vuistje naar het Continent – dat stoïcijns blijft herhalen dat wie een Brexit wil een Brexit krijgen kan. Bezorgdheid en zelfs compassie hebben al lang plaatsgemaakt voor hoofdschuddende irritatie over zoveel politiek onbenul. 

Dat voor een oorlog hetzelfde geldt als voor een referendum, wisten de Britten al die tijd heel goed: begin er nooit aan wanneer je niet heel zeker meent te weten dat je hem winnen kunt. De beruchte Spaanse Successieoorlog in het begin van de 18de eeuw was er een goed voorbeeld van. Een lege troon en twee pretendenten, gesteund door respectievelijk Frankrijk en Engeland. Toen de eerste sterker bleek, trok de tweede zich tijdig terug – met uitzondering van bondgenoot Catalonië dat zich in zijn eentje halsoverkop in een reeds verloren oorlog met Frankrijk-Castilië stortte. Het resultaat was de ‘tragedie’ van 1714 die de stichtingsmythe zou worden van de recente droom van een Catalaanse onafhankelijkheid: een met de Brexit vergelijkbare dwaasheid waarover we het nu maar niet zullen hebben.

Inmiddels verliest het óók de politieke vrede door de re­fe­ren­dum­blun­der voort te zetten in een kop­pig­heids­blun­der

Terug in Londen blijkt ook daar de wijsheid van 1714 – het perfide cynisme waarop het Imperium ooit rustte – vergeten te zijn. Het hoogste woord wordt gevoerd door een politicus die als Brussels journalist zijn land jarenlang misleidde met een frivoliteit die misschien berekenend was, misschien grenzend aan het criminele, maar hoe dan ook de rattenval voorbereidde waarin het land nu gevangen zit. Het is niet ondenkbaar dat Boris Johnson de premier zal worden die de Brexit daadwerkelijk bezegenen zal. Dat zou een passende bekroning zijn van de politieke déconfiture van een natie die als een verlopen gokverslaafde het hoofd voornamelijk boven water houdt met het financiële hazardspel dat ‘de City’ heet.

Het VK won misschien de oorlog maar verloor de vrede, zo is vaak opgemerkt. De obsoleet geworden industrie ervan kon het niet opnemen tegen het Wirtschaftswunder waarin Duitsland als een gloednieuwe fenix verrees uit zijn eigen vernietiging. Inmiddels verliest het óók de politieke vrede door de referendumblunder voort te zetten in een koppigheidsblunder (‘Brexit is Brexit’) en een conflict te beginnen waarin het bij voorbaat het onderspit moet delven. ‘How did the ever win the war?’ roept gaandeweg de vraag op: ‘Which war?’

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Andere columns van Ger leest u hier.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Dat voor een oorlog hetzelfde geldt als voor een referendum, wisten de Britten al die tijd heel goed

Inmiddels verliest het óók de politieke vrede door de re­fe­ren­dum­blun­der voort te zetten in een kop­pig­heids­blun­der