OpinieMuseumbeleid

De blockbuster kan een hoger doel dienen (en hoeft niet duur te zijn)

Is alleen de eigen collectie de parel? In een reactie op een opiniestuk houden Paul Mosterd en Marlies Kleiterp, adjunct-directeur en hoofd Tentoonstellingen van De Nieuwe Kerk, een pleidooi voor de blockbuster, de succesexpositie van musea.  

Een in het oog springende verworvenheid in de museale wereld heeft afgedaan, zo lijkt het. De te dure, te risicovolle blockbuster zou zijn tijd hebben gehad. De blockbuster vertroebelt het zicht op de collectie, stellen Micky Piller en Kristoffel Lieten (Opinie, 4 mei 2020). Dat is echter te snel gedacht.

Graag houden we een pleidooi voor een beproefd fenomeen. Want de blockbuster heeft een eigen plek in het ecosysteem van de kunsten en gaat zeker wel samen met het tonen van eigen collecties. In ons museale systeem heeft de blockbuster zijn functie. Net zoals de kunstacademie, de kunstenaar, de galerie, de collectioneur, de mecenas, het museum met zijn collectie of de criticus. De blockbuster is een middel tot een doel.

Kassuccessen zijn divers

De term komt uit de filmwereld en staat voor kassuccessen. Zoals de bestseller in het boekenvak. Soms zijn ze gepland, soms onverwacht. Je kunt je eraan vertillen, maar je kunt er ook een neus voor hebben. Ze zijn er in alle soorten en maten. Groot en klein. Vaak met veel bruiklenen, maar lang niet altijd. Zo toonde de expositie ‘Alle Rembrandts’ (Rijksmuseum, 2019) enkel eigen collectie. Vaak zijn het reizende tentoonstellingen, soms zijn ze plaatsgebonden. Soms is er ook maar één kunstwerk.

De Mona Lisa, op reis door de VS, trok in 1963 een nooit meer geëvenaard bezoekersrecord. Een geesteskind van Jackie Kennedy en André Malraux. Soms dienen blockbusters politieke belangen. Vaak zijn ze risicovol. En helaas soms obligaat. Maar ze zijn vaak ook onvoorspelbaar, intelligent en nuttig. De allereerste blockbuster was misschien de Rembrandt-tentoonstelling in het Stedelijk Museum van Amsterdam in 1898. Die luidde een herontdekking in door kunstenaars van Rembrandt.

In een eerder opiniestuk over dit onderwerp (Meta Knol, ‘Blockbusterverslaving’ in NRC, 22 februari) is het doel van de blockbuster goed aangestipt, maar de auteurs in Trouw negeren het. Wat wil je ermee bereiken? En voor wie dan? Kunstenaars? Een groot publiek? Jongeren? Divers publiek? Iedereen? Goed begrip daarvan maakt een gebalanceerd oordeel over het fenomeen mogelijk. Er zijn overigens musea die blockbusters gewoon financieel nodig hebben. Zeker sinds de bezuinigingen van tien jaar geleden.

Breder en laagdrempeliger

Maar er is nog een type blockbuster, en daarvoor willen wij specifiek pleiten: de emanciperende blockbuster. Die is hard nodig. De grote Suriname-tentoonstelling (de Nieuwe Kerk, 2019-2020) is een goed voorbeeld. Verzekeringskosten? Nog geen 5000 euro. Eigen collectie? Niet van De Nieuwe Kerk, maar wel van onze partner, het Tropenmuseum (naast vele bruiklenen). Door collecties vanuit nieuwe, verrassende invalshoeken te tonen en samen te werken met andere relevante (en diverse) maatschappelijke organisaties, wordt de tentoonstelling breder en laagdrempeliger. Dat was onze hoge lat.

Was deze tentoonstelling, die een van de best bezochte van de Nieuwe Kerk bleek, bedacht als blockbuster? Jazeker. We wilden een groot publiek bereiken. We hadden een verhaal te vertellen. Wisten we dat het zou lukken? Nee. Velen in de museale wereld hadden hun twijfels. Maar wij hadden vertrouwen en goede hoop, en er is vooral ook ontzettend hard aan gewerkt. Door velen. Het verhaal van Meta Knol, dat tussen de regels door pleit voor meer armslag voor het weerbarstige, maar mooie, broodnodige vak van intelligente blockbusters maken, is ons uit het hart gegrepen. Micky Piller en Kristoffel Lieten lijken dat punt te missen: de maatschappelijke relevantie van een tentoonstelling. Misschien is die wel even belangrijk als wie welke collectie bezit.

Lees ook:

De eigen collectie, dat is de parel

Musea moeten met de eigen collectie bezoek trekken, niet met blockbusters, betogen Micky Piller en Kristoffel Lieten.

De expositie ‘Bij ons in de Biblebelt’ breekt records: ‘Mensen zijn vaak ontroerd’

Museum Catharijneconvent krijgt veel lof voor een expositie over de Biblebelt. ‘Mensen herkennen zichzelf.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden