Beeld Werry Crone

Wat is daar nou erg aan?

De blinde vlek van het fulltimefetisjisme

Het leek een inwisselbare aflevering van een langlopende Nederlandse opiniesoap, de afgelopen weken. Er was een onderzoek dat aantoonde dat Nederlandse vrouwen nog altijd kampioen deeltijdwerk zijn, er waren vermanende columns die die vrouwen opriepen om van de bank te komen, en er werd wat tegengesputterd over keuzevrijheid.

Maar bij nadere beschouwing blijkt de inzet radicaal veranderd. Van oudsher werden de Nederlandse ‘deeltijdprinsesjes’ immers berispt voor hun eigen bestwil, door feministen die op ontplooiing en economische zelfstandigheid hamerden. Maar nu voeren vooral liberale stemmen de boventoon in het koor dat de lof der voltijdarbeid zingt. En wat die erg vinden is niet zozeer dat deeltijdwerkers zichzelf tekortdoen, maar dat ze anderen tekortdoen.

Zo zag VVD-kamerlid Judith Tielen de economie al met miljarden groeien, als vrouwen maar wat meer uren zouden maken. Personeelstekorten in zorg en onderwijs zouden ‘als sneeuw voor de zon verdwijnen’. Hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck van Quote hekelde de ‘deeltijddecadentie’: “een egoïstische keuze, die door anderen economisch gecompenseerd moet worden. En met anderen bedoel ik vooral mannen.”

Dat van die groeiende economie was doorge­rekend door McKinsey, maar je snapt het ook zo wel. Wie een dagje thuis met de kinderen inwisselt voor een dagje werken in de zorg, krijgt meer salaris, en zal dat ook weer uitgeven aan extra kinderopvang, en wellicht een bestelmaaltijd, omdat koken er niet meer van kwam. Iedereen gaat elkaar betalen. En dat is wat ze bij McKinsey onder de economie verstaan: het totaal van diensten en goederen die in geld uitgedrukt worden.

Bij liberalen verwacht je hoger loon, geen propaganda

Zulke modellen hebben ook een blinde vlek. De Zweedse feministe Katrine Marçal beschreef die aan de hand van de moeder van Adam Smith, aartsvader van de economische wetenschap. Smith woonde nog thuis, toen hij de beroemde woorden schreef dat het ‘niet vanwege de welwillendheid van de slager, de brouwer of de bakker is dat we ons eten verwachten, maar vanwege hun eigenbelang’. Wat hem volledig ontging, was de rol van de persoon die dat eten elke avond uit geheel andere motieven dan eigenbelang voor haar zoon bereidde, en hem zo in staat stelde om zijn schrijfarbeid te verrichten.

Iemand als Schimmelpenninck schampert bij de suggestie dat gelijkheid ook zou kunnen betekenen dat mannen eens wat mínder buitenshuis gaan werken. Kunnen we niet betalen! Maar wat het fulltimefetisjisme – iedereen vijf dagen werk – bewerkstelligt, is niet per se meer economische activiteit. Wat ook gebeurt, is dat veel taken die toch al werden uitgevoerd – zorgen, opvoeden, koken – tegen betaling worden uitgevoerd op een markt.

Je kunt je afvragen of het wenselijk is om van alles een markt te maken. Dat liberalen dat wenselijk vinden, verbaast niet. Wat wel verbaast, is het ronkende beroep dat ze daarbij doen op het schuldgevoel van vrouwen, om ze die markt op te jagen. Je zou verwachten dat ze juist in die kringen personeelstekorten in het onderwijs of de zorg niet met propaganda op willen lossen, maar met een echte marktprikkel, zoals een hoger loon.

Wat is daar nou erg aan? Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees ze hier terug. Seije Slager is redacteur van Trouw. Hij vervangt tot 4 april Leonie Breebaart. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden