Commentaar

De bank is geen verlengstuk van justitie

Beeld Reuters

Een Nederlands restaurant haalt een kok uit het buitenland, vergoedt hem nauwelijks voor zijn werk en betaalt van zijn bankrekening bovendien de eigen leveranciers. Die vorm van economische criminaliteit, ook te scharen onder uitbuiting ofwel mensenhandel, is moeilijk op te sporen. Behalve als de kok een bankrekening heeft bij ons, zegt ABN Amro. 

Die bank ontwikkelde met de Universiteit van Amsterdam een methode om dit soort verdachte transactiepatronen te herkennen. Het leverde de Inspectie voor Sociale Zaken en Werk­gelegenheid diverse nieuwe zaken op.

Die hulp is een groot goed, zeker omdat er aanwijzingen zijn dat uitbuiting eerder minder vaak wordt opgespoord dan meer. ABN Amro geeft met deze proef invulling aan VN-richtlijnen uit 2011, die zeggen dat banken zich ook de mensenrechten moeten aantrekken. Die richtlijn komt bovenop wetten, die banken verplichten om zaken te melden, zoals verdenking van terrorismefinanciering of witwassen. Met name op dat laatste punt toonde de financiële sector zich eerder laks, met grote financiële schikkingen tot gevolg.

Het initiatief illustreert bovendien de enorme potentie van geavanceerd zoeken in de database van banktransacties. Andere banken gaan meedoen. Er zijn ­ongetwijfeld meer toepassingen te bedenken, neem het door transacties blootleggen van een criminele organisatie. Vorige maand maakte de politie bekend haar bijdrage uit te breiden aan onderzoek voor beter recherchewerk in ‘big data’. Banktransacties kunnen daarvoor een ­nuttige aanvulling vormen.

Gespannen voet

Toch roept het initiatief vragen op. De bank haalt zonder concrete aanwijzingen van criminaliteit een schepnet door het klantenbestand. Wat blijft hangen, wordt in stapjes beoordeeld en kan uiteindelijk bij de ­inspectie terechtkomen. Dat staat op gespannen voet met het uitgangspunt dat een strafonderzoek alleen kan beginnen bij serieus vermoeden van een strafbaar feit. Dat bezwaar geldt uiteraard ook voor analyse van big data door politie en Openbaar Ministerie, maar die zijn juist daarom gebonden aan strenge ­regels. Hoe de bank daarmee omgaat, zal deels buiten zicht blijven.

En wat gebeurt er als een ogenschijnlijk verdacht transactiepatroon volstrekt plausibel en legaal blijkt? Wordt de rekeninghouder dan geïnformeerd of komt de informatie toch bij anderen terecht? Ook daarvoor zijn waarborgen vereist. Ook van het stapeltje dossiers dat nu door speurwerk van de bank bij de inspectie ligt, moet nog maar blijken of justitie er genoeg bewijs in aantreft voor een veroordeling. Een initiatief met veel potentie kortom, dat juist daarom betere verankering in regelgeving vereist.

In het Commentaar leest u de mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden