Beeld Trouw

Column Irene van Staveren

De aandelenbeurs, het kroonjuweel van het kapitalisme, is zijn glans aan het verliezen

De aandelenbeurs is het kroonjuweel van het kapitalisme. De oudste beurs ter wereld – die van Amsterdam – bestaat al ruim vierhonderd jaar. Hij werd opgericht om de VOC van kapitaal te voorzien en het idee werd vervolgens overal ter wereld gekopieerd. Door een beursnotering kunnen bedrijven snel geld ophalen in ruil voor aandelen.

Karl Marx zag deze handel in aandelen al als de ultieme manier om kapitaal te laten groeien waarbij de investeerders zelf geen onderneming hoefden op te richten. Ze konden simpelweg investeren in andere ondernemingen, zoveel en zo vaak als ze maar wilden, of hun geld er weer uit terugtrekken. De beurs bleek een goed alternatief voor bankleningen want voor grote risicovolle investeringen kon een bedrijf bij een bank lang niet altijd terecht.

Alternatieve investeringsvormen

Vandaag de dag floreren aandelenbeurzen schijnbaar nog volop. De koersen blijven maar stijgen, van de AEX-index tot de Dow Jones in New York. Maar schijn bedriegt. Inmiddels zijn er veel meer alternatieve investeringsvormen gekomen. Sommige zijn leningen, niet van een bank maar van een groep investeerders. Andere alternatieven betreffen eigen vermogen, geleverd door private fondsen. En ondertussen gaat de glans een beetje van het kroonjuweel af.

Steeds minder bedrijven blijken geïnteresseerd te zijn in een beursnotering. Het aantal aan de beurs van New York genoteerde ondernemingen is sinds 1990 met een vijfde teruggelopen. Deels omdat een beursnotering steeds meer eisen stelt aan de rapportage over alle cijfers van een bedrijf. Een beursgenoteerd bedrijf ligt onder een vergrootglas en moet op eieren lopen als het gaat om koersgevoelige informatie. Voor een ander deel zijn de eigenaren van jonge bedrijven niet zo happig op het afstaan van beslissingsbevoegdheid aan aandeelhouders. Want die mogen zich met een aantal zaken aangaande bestuur en strategie bemoeien en doen dat ook steeds meer. De excentrieke Brit Richard Branson heeft bijvoorbeeld zijn bedrijf Virgin gauw weer van de beurs afgehaald toen hij merkte dat hij zijn vrijheid om te ondernemen zoals hij wilde was kwijtgeraakt.

Aandelen terugkopen

Een andere reden voor het dof worden van het kroonjuweel is dat beursgenoteerde bedrijven steeds vaker hun eigen aandelen terugkopen. Het geld dat op die manier aan de beurs wordt onttrokken is wereldwijd zelfs al meer dan wat ernaartoe wordt gebracht door investeerders. Dat betekent in feite dat de beurs niet langer functioneert waarvoor die bedoeld was: grote bedrijven snel van veel kapitaal voorzien.

Er kleven nogal wat nadelen aan deze aandelen-terugkoopacties. Ten eerste kan daarmee kunstmatig de koers van een aandeel opgedreven worden. Dat kan in het voordeel werken van het management dat vaak een bonus krijgt in de vorm van aandelen. Ten tweede wordt op die manier de winst niet gebruikt voor langetermijninvesteringen in het bedrijf zoals voor duurzaamheid. Het geld gaat simpelweg naar het terughalen van kapitaal van aandeelhouders. Tegelijk roepen veel bedrijven dat ze overheidssteun willen voor investeringen in duurzaamheid en reductie van CO2-uitstoot. Maar zolang ze hun winsten gebruiken om aandelen terug te kopen is deze roep om subsidie niet geloofwaardig.

Misschien wordt het tijd om het kapitalistische kroonjuweel maar helemaal op te doeken en beleggers en investeerders veel meer direct te betrekken bij de langetermijnvisie van bedrijven. Zulk kapitaal is veel ­geduldiger dan dat van aandeelhouders. Investeerders aller landen verenigt u!

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden