null Beeld

ColumnIlyaz Nasrullah

Data is de nieuwe tabak, kijk maar naar Facebook en Google

Begin mei strooide Facebook de mediawereld zand in de ogen, met zijn toezichtsorgaan Oversight Board. De roep om strenge regels op te leggen aan de grote techbedrijven wordt steeds luider, en dat wil Facebook niet. De Oversight Board is een schoolvoorbeeld van greenwashing: een poging om externe regulering te voorkomen, door te doen alsof het zichzelf reguleert.

De Oversight Board bepaalt hoe ver de vrijheid van meningsuiting op Facebook reikt. Dit toezichtsorgaan besloot bijvoorbeeld dat Donald Trump nog even niet welkom is op het platform. Trouw ging mee in de pr-machine van Facebook, en schreef in de aanloop naar dit besluit (5 mei): “Bekend is dan ook, dat het idee binnen Facebook controversieel was: wat als de Oversight Board straks beslissingen neemt, die lijnrecht tegen het bedrijfsbelang ingaan?”

Maar de Oversight Board is zo opgezet dat het bedrijfsbelang nooit in gevaar komt. Facebook verdient namelijk niets aan de berichten op zijn platform, maar het verdient wél aan onze aandacht voor die berichten, via advertenties. Die aandacht wordt door Facebooks ­algoritmen gestuurd. Juist hierover heeft de Oversight Board niets te zeggen, want Facebook-CEO Mark Zuckerberg houdt de echte touwtjes – Facebooks algoritmebeleid – stevig in handen.

Karaktermoord

Het lijkt onmogelijk om Zuckerberg op andere gedachten brengen. Journalist Karen Hao beschreef dat goed in het artikel How Facebook got addicted to spreading misinformation (MIT Technology Review, 11 maart 2021). Zelfs nadat Facebook had toegegeven dat het een rol had in de genocide van de Rohingya, liet Zuckerberg de controle niet los. Het artikel was zo pijnlijk voor Facebook dat een aantal prominente medewerkers van het bedrijf karaktermoord pleegde op Hao.

Ook Google doet graag alsof het maatschappelijk verantwoord is. Met mooie baantjes verleidt Google topwetenschappers om onderzoek te doen naar de vele maatschappelijke vraagstukken rondom algoritmen. Twee van die toppers, Timnit Gebru en Margaret Mitchell, onderzochten het inmiddels enorme energieverbruik van algoritmen. Helaas hadden beide onderzoekers op ‘akkoord’ geklikt zonder Googles gebruikersvoorwaarden te lezen: de onderzoeksresultaten plaatsten Google in een kwaad daglicht en beiden werden ontslagen. Gebru en Mitchell werkten nota bene voor Googles ethiek-team.

Disruptieve vernieuwers

Dat Facebook en Google grove fouten maken verbaast me niet. Maar zijn deze ‘disruptieve vernieuwers’ niet in staat om nieuwe fouten te maken? Greenwashing, karaktermoord plegen op journalisten, onderzoeksresultaten in de doofpot stoppen, kritische medewerkers monddood maken. Dit gedrag hebben Facebook en Google gekopieerd van de tabaksindustrie en de grote oliemaatschappijen. Shell en ExxonMobil deden het om hun catastrofale invloed op het klimaat onzichtbaar te maken, Facebook en Google doen dit om hun schadelijke invloed op de samenleving te verdoezelen. Data is inderdaad de nieuwe olie.

De negentiende-eeuwse filosoof Georg Hegel schreef dat de geschiedenis ons leert dat we niets leren van de geschiedenis. Als Hegel gelijk heeft, zal een rechter pas over dertig jaar Facebook en Google terugfluiten. Dat is de les die wij moeten leren uit het vonnis in de zaak van Milieudefensie tegen Shell: vertrouw maatschappelijke vraagstukken niet toe aan gigantische bedrijven.

Digitaal strateeg Ilyaz Nasrullah schrijft om de week op de opiniepagina een column over digitalisering. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden