Opinie Zwarte Cross

Dat Zwarte Cross capituleerde is jammer: laat de satire niet sneuvelen

De gewraakte uitingen op festival Zwarte Cross. Het festival liet de teksten aanvankelijk staan, maar haalde ze alsnog weg toen de kritiek aanzwol. Beeld Screenshot van het twitteraccount van Marjan Boelsma

Je vrijheid stopt, waar die een ander schaadt. Maar niemand heeft het recht om niet gekwetst te worden, stelt Joris Mansour.

De Zwarte Cross trok dit weekend de aandacht. Niet omdat het festival tot nationaal erfgoed werd verklaard, maar om een satirische tekst die op een bordje stond: ‘Allah’s Afbakbar’. ‘Racisme en islamofobie!’ – zo wees al snel het morele vingertje van de internetactivisten. Ondanks een eerste poging achter haar eerdere keuze van tolerantie te blijven staan, capituleerde de festivalorganisatie, na een ‘grimmige sfeer’ te hebben gevoeld vanuit Facebook-groep ‘Trots op Islam’. Daar ging er weer een, bezweken onder het geschreeuw en getier van gekwetste mensen.

De laconieke wijze waarop media hierover schrijven, verbaast mij. Niet alleen kiezen zij vaak de kant van de gekwetste partij (de tijdgeest is nu eenmaal veranderd) maar zij weigeren ook kritisch naar de casus te kijken. De gedachte zal wel zijn: goed dat eindelijk iemand die boeren uit de Achterhoek op hun racistische normen wijst. Tegelijkertijd wordt daarmee een zorgwekkende ontwikkeling in onze samenleving over het hoofd gezien, in de eerste plaats door de media maar feitelijk door ons allemaal: er wordt geknabbeld – verstopt in de donkere krochten van het publieke debat – aan een fundamentele pilaar van onze open, democratische samenleving: de vrijheid van meningsuiting.

Vrijheid van meningsuiting prevaleert

John Stuart Mills prachtige boek ‘On Liberty’ sluit haarfijn aan op de hier beschreven context. Kort gezegd: jouw vrijheid stopt waar die een ander schaadt. Dat betekent, naar de redenering van Mill, niet dat de vrijheid van meningsuiting gebukt moet gaan onder het recht niet gekwetst te worden. Niet gekwetst worden is geen recht. Woorden hebben nu eenmaal geen fysieke schade tot gevolg, noch belemmeren ze iemand in de uitoefening van zijn of haar vrijheden. Kortom, zolang er geen geweld mee is gemoeid, dan wel aantoonbare schade, geen probleem. Een andere lezing zou schade dan ook subjectiveren, hetgeen niet te hanteren zou zijn, zoals ook Janine Abbring een paar dagen geleden op Twitter opmerkte. Vrijheid van meningsuiting (en dus ook van geloof) prevaleert altijd en is het fundament van onze democratische en tolerante samenleving.

Satire vormt het middel bij uitstek om dit recht hoog te houden. Het idee is om grappen over alles te maken, zodat eenieder elkaars mening respecteert, zonder de ander de hersens in te slaan. Dat was vroeger. Nu moeten satirische cabaretiers hun discours aanpassen. De moorden op Theo van Gogh en de redactieleden van Charlie Hebdo, maar ook de dagelijkse hetze van gekwetste internetactivisten (met gepaard gaande media-aandacht) hebben daaraan bijgedragen. Satire gaat gebukt onder een ‘veranderende tijdgeest’ met nieuwe normen en waarden: het recht niet gekwetst te worden en anders desnoods de ander de hersens in te slaan.

Een grimmige sfeer om een onschuldige woordgrap, is dat wat wij willen legitimeren? Zo verandert onze samenleving in een samenleving van gekwetste personen, intolerant naar de ander en met een ingeperkte vrijheid van meningsuiting. Moet de maatschappelijke discussie hierover niet op gang worden gebracht? Geen discussie met emotionele argumenten, maar gebaseerd op feiten, verschillende visies en de aanname dat we een open samenleving nastreven.

Tolerantie en democratische vrijheden gaan hand in hand. Toegeven aan de afbreuk van de een, in de naam van de ander, is een gevaarlijke ontwikkeling.

Lees ook: 

Deze satiricus moest Egypte ontvluchten: ‘Ik beoefen de kunst van het beledigen, dat mag wel in de VS’

Arts Bassem Youssef nam de politieke leiders in Egypte op de hak en moest zijn land ontvluchten. Nu strijdt hij als satiricus voor het vrije woord.

Niet het beeld, maar de spot met God ligt gevoelig

De Koran roept alleen maar op tot verering, legt islamoloog Umar Ryad uit. Satire kan, maar dan wel binnen de religie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden