null

OpinieBurgerschap

Dat paspoort blijft bijna onbereikbaar voor langdurig staatslozen

Beeld

Het voorstel om langdurig staatlozen toch kans op een paspoort te geven biedt geen soelaas, vindt Caia Vlieks, docent en onderzoeker aan de Tilburg Law School. 

In Nederland bevinden zich duizenden mensen zonder paspoort, die geen toekomst op kunnen bouwen. Zij verblijven hier met verblijfsvergunning, maar kunnen door bureaucratische moeilijkheden steeds maar niet als Nederlander een volwaardig onderdeel uit gaan maken van onze samenleving. 

De situatie van mensen zonder paspoort in Nederland werd recent aan de kaak gesteld door Yosef Tekeste-Yemane (Opinie, 8 januari). Maar hij is niet het eerste voorbeeld van het falen van de Nederlandse overheid op dit vlak. En waarschijnlijk helaas ook niet het laatste.

Door experts werd reeds in 2011 en 2013 opgemerkt dat Nederland niet voldoet aan de verplichtingen ten aanzien van mensen zonder paspoort en nationaliteit, omdat er geen goede vaststelling van staatloosheid plaatsvindt. Hierdoor kunnen staatlozen in Nederland de rechten die hun toekomen niet uitoefenen.

Van het kastje naar de muur

Deze problematiek is verschillende keren onder de aandacht gebracht. De tentoonstelling State of Being in het Rijksmuseum in 2017 vroeg aandacht voor de situatie van staatlozen en in datzelfde jaar maakte de NOS een reportage over twee staatloze zusjes. In 2019 deed de staatloze Leyla haar verhaal en gaven gemeenten aan dat ze mensen zonder paspoort zelf willen gaan helpen. Maar dit leidde slechts in een handvol zaken tot ad-hocoptreden. De belofte om het probleem bij de wortel aan te pakken, leverde weinig concrete actie op.

Er werd wel erkend dat staatlozen van het kastje naar de muur worden gestuurd als zij bij de overheid aankloppen om hun staatloosheid vast te laten stellen, om vervolgens te concluderen dat een rechter dit desondanks (nog) niet kan oplossen. Daarvoor moest er echt nieuwe wetgeving komen.

In 2016 publiceerde de overheid haar plannen voor de nodige structurele beleidswijziging: er vond een internetconsultatie plaats over een conceptwetsvoorstel dat vaststelling van staatloosheid zou regelen. Er werd felle kritiek geuit op dit concept en het wetgevingsproces kwam niet verder op gang. Pas op 21 december van het afgelopen jaar – inderdaad, vier jaar later – is een wetsvoorstel vaststellingsprocedure staatloosheid ingediend bij de Tweede Kamer. De vele suggesties voor verbetering zijn daarbij niet overgenomen.

Het is moeilijk aan bewijzen te komen

Door de nieuwe vaststellingsprocedure zouden mensen zonder paspoort hun staatloosheid door een rechter kunnen laten vaststellen en daarmee niet langer met een onduidelijke ‘onbekende nationaliteit’ te boek staan, waardoor ze in onzekerheid moeten blijven verkeren.

Na vaststelling van staatloosheid zouden zij bijvoorbeeld Nederlander kunnen worden zonder dat zij een paspoort moeten overleggen, omdat staatlozen natuurlijk geen paspoort bezitten. Maar wie het wetsvoorstel goed leest, ziet dat het daadwerkelijk laten vaststellen van staatloosheid lastig zou kunnen worden. De procedure is namelijk als civielrechtelijke procedure ingericht en die onderkent te weinig hoe moeilijk het is om aan bewijzen rondom staatloosheid te komen voor een ­individu.

Daarnaast wordt het belang van ­inspanning bij het verkrijgen van ­bewijs bij de overheid niet geëxpliciteerd. Zonder het helder opnemen van een gedeelde bewijslast en het belang van inspanning van de overheid, lijkt de procedure weinig aan de bestaande situatie te veranderen. Daarom is het te hopen dat de rechter hierin straks verstandige keuzes maakt.

Volgens het kabinet is erkenning van het niet hebben van een nationaliteit door de overheid “van grote symbolische waarde”. Vooralsnog blijft het met het inrichten van deze procedure ook bij symboliek, want echte verandering en erkenning gaat dit wetsvoorstel in deze vorm voor velen waarschijnlijk niet bewerkstelligen.

Lees ook:

Al dertien jaar probeer ik Nederlander te worden

Als vluchteling heeft hij geen paspoort. En zonder paspoort kan hij geen bestaan opbouwen in Nederland. Welke staatssecretaris doet daar eindelijk wat aan, vraagt Yosef Tekeste-Yemane zich wanhopig af.

Los het probleem van de staatlozen op, zodat mensen eindelijk Nederlander kunnen worden

Om de positie van een staatloze te krijgen, moet je bewijzen dat je geen nationaliteit hebt. Kafka zou ervan gesmuld hebben, aldus Bas Verberk, D66-raadslid te Tilburg. Los deze onredelijke situatie eindelijk op, zodat deze mensen versneld Nederlander kunnen worden, stelt hij

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden