Ombudsman

Dat Marco Kroon zoveel invloed heeft op media, maakt de journalistiek niet beter

Adri VermaatBeeld Maartje Geels

Actualiteitenrubriek Nieuwsuur dacht nieuwe feiten over de kwestie Marco Kroon naar buiten te brengen, maar een opmerkelijke interventie van defensieminister Ank Bijleveld verhinderde dat. 

De informatie waarmee de rubriek wilde uitpakken, bracht volgens de bewindsvrouw mensenlevens in gevaar. Om die reden verzocht zij Nieuwsuur om de deels (staats)geheime, operationele informatie niet uit te zenden. Hoofdredacteur Joost Oranje had geen andere keuze dan het onderwerp te schrappen.

Voor journalisten is dat een frustrerende ervaring. Het voelt als vloeken in de kerk. Of, zoals Oranje zei over het besluit om van het onderwerp af te zien: 'Iets wat je weet niet publiceren. Dat staat haaks op je journalistieke missie'. Op de site van Nieuwsuur legde hij verantwoording af. 'Over het predicaat staatsgeheimen en de vermeende strafbaarheid kan je discussiëren. En zelfs een risico nemen door tóch te publiceren en het maatschappelijk belang te laten prevaleren. Maar de waarschuwing dat mensenlevens op het spel staan, is andere koek'.

Als mensenlevens kennelijk inzet zijn van een ondoorgrondelijk spel, is het voor media geen optie om een publicatie door te zetten. Geen krant of omroep wil zich terugzien in een positie, waarin zij publiekelijk verantwoording moet afleggen over ethisch falen, immoreel gedrag. Welke journalist wil het risico van doden op zijn naam en geweten?

Opgestuurde pink

In de ontvoeringszaak van toenmalig Ahold-topman Gerrit Jan Heijn in 1987 deed diens familie een appèl op de media om niet te publiceren over zijn pink die naar het concern was opgestuurd. Dit verzoek was bedoeld om de ontvoerde niet meer in gevaar te brengen. Media die wisten van de verminking hoefden niet eens te vergaderen om aan het verzoek van de familie Heijn te voldoen.

Aanzienlijk minder concreet was de boodschap van Defensie aan Nieuwsuur dat publicatie in de kwestie Kroon mensenlevens op het spel zou zetten. Journalisten kunnen in dat geval niet anders dan de minister vertrouwen. Nu is er niet direct aanleiding om aan haar boodschap te twijfelen. Ook de tv-rubriek noemt het op grond van eigen speurwerk 'niet onaannemelijk' dat publicatie van staatsgeheimen omtrent de kwestie Kroon mensenlevens in gevaar zou kunnen brengen. Aan een kant is dat alles met goede wil te begrijpen. Aan de andere kant is het journalistiek op zijn minst onbevredigend dat de drager van de Militaire Willems-Orde direct of indirect regie voert over Defensie en over de media.

Zo was het al opmerkelijk dat Kroon medio januari zélf naar buiten bracht dat hij in 2007 in Afghanistan 'een vijand moest uitschakelen' en dat de officier van justitie inmiddels onderzoek naar dat geweld doet. Media, ook Trouw, stelden hem en zijn raadsman vragen over de kwestie die alle onbeantwoord bleven. Vrijdag 8 februari kwam in het Algemeen Dagblad een verrassend, door Kroon zélf geschreven vervolgartikel. Het stuk was volgens hem een verduidelijking van het geweldsincident van elf jaar geleden, 'ter voorkoming van een verkeerde beeldvorming'. Dit vanwege de nieuwswaarde prikkelende, maar op veel punten toch vage artikel riep, wellicht meer nog dan Kroon's eerste afgelegde, algemene persverklaring, veel kritische reacties en vragen op.

Eind vorige week kwam daar het verzoek van Defensie overheen aan Nieuwsuur om af te zien van publicatie in, opnieuw, de kwestie Kroon. De journalistieke zwakte zit hierin dat Kroon de media gebruikt wanneer het zijn belang dient, zonder dat helder is welk belang dat is en zonder dat hem een kritische vraag kan worden gesteld. Wie zijn beweringen checkt en aanvult, zoals reporters van Nieuwsuur deden, wordt daarentegen, hoe terecht wellicht ook, door Kroon's werkgever Defensie geplaagd met staatsgeheim en moreel appèl. Fnuikend voor onafhankelijke journalistiek.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma's en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie.

Lees ook:

Het ministerie van defensie floot vorige week tv-programma Nieuwsuur terug. De redactie had een primeur over Marco Kroon willen uitzenden. Maar minister Ank Bijleveld vroeg de redactie om dat niet te doen, omdat het zou gaan om een staatsgeheim en omdat er mensenlevens in gevaar zouden kunnen komen.

Het dodelijke incident tijdens zijn geheime missie blijft de gelauwerde commando Marco Kroon achtervolgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden