null Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

Dat de fotograaf van de iconische foto van Kaag voor D66 werkt, had Trouw de lezer moeten melden

Het lijkt al snel de iconische foto van deze verkiezingen: Sigrid Kaag danst op tafel. Dan blijkt dat de fotograaf voor D66 werkt. Dat had Trouw de lezer moeten melden.

De kwestie

De voorpagina van 18 maart laat zien hoe Sigrid Kaag staat te dansen op tafel. Ze heeft net gehoord dat de exitpoll haar D66 een winst van acht zetels geeft. Ze viert het vanwege corona met een kleine club getrouwen, die duidelijk ook opgewonden en blij zijn. Het bijschrift meldt de naam van de fotograaf, en dat de foto via het persbureau ANP kwam.

Daags hierna meldt de Volkskrant dat de betreffende fotograaf aanwezig was omdat hij wordt betaald door D66 voor een reeks foto’s rond de verkiezingen. Hij zou dit het persbureau niet hebben gemeld. Het ANP verklaart in dit artikel dat dit wel had moeten gebeuren. De foto haalde de voorpagina van meerdere kranten. De uiteindelijke winst voor Kaag is vijf zetels.

De standpunten

De dienstdoende fotoredacteur sloeg meteen op de foto aan toen die ’s avonds zichtbaar werd, en het ANP al snel zijn naam eraan verbond. “Je ziet zelden een politicus dansen op tafel. En D66 had gewonnen. Dit was de foto die op dat moment de verkiezingen het best weergaf.” Ze was een beetje verrast, juist omdat fotografen zo spaarzaam werden toegelaten op partijbijeenkomsten – ook vanwege corona. “Maar het ging om een bekende fotograaf en het gebeurt wel vaker dat fotografen op eigen initiatief op pad gaan en dan een foto aanbieden via het ANP.”

Nieuwsfotografie is geen dik betaalde klus en de meeste fotografen hebben andere opdrachtgevers. De fotoredacteur vindt dat er zeker bij had moeten staan dat de fotograaf werkte voor D66. “Ik denk wel dat ik de foto dan even goed had geplaatst. Misschien had ik getwijfeld om hem op de voorpagina te zetten. Maar ik heb niet het idee dat de foto in scène is gezet. De mensen om Kaag heen lijken duidelijk spontaan te reageren. Ik kan me goed voorstellen dat dit over een tijdje nog steeds hét beeld van de verkiezingsdag is.” Ze vindt wel dat Trouw duidelijk had moeten maken hoe de vork in de steel zat, toen dat eenmaal bleek. “Je moet transparant zijn over de bronnen.”

In de redactievergadering is deze mogelijkheid overlegd, zegt de hoofdredacteur. “Op dat moment was het idee: het is al een paar dagen geleden. Maar achteraf beschouwd is er toch best iets voor te zeggen dat we dit de lezer hadden moeten uitleggen. Ook al stond er strikt genomen geen feitelijke onjuistheid in de krant. Ik voelde zelf meer voor een journalistiek vervolg van deze kwestie, maar daar was weinig enthousiasme voor in de vergadering.” Hij werkte jarenlang op de politieke redactie en ook hij vermoedt dat deze foto een echt nieuwsbeeld is. “Natuurlijk is er de mogelijkheid dat het van tevoren uitgedacht is, dat Kaag wist wat ze deed toen ze op die tafel klom. Maar dat gebeurt vaker.” Het zou ook kunnen zijn gebeurd wanneer buiten coronatijd een eigen fotograaf deze bijeenkomst had bezocht. De hoofdredacteur kan zich goed voorstellen dat de foto geplaatst zou zijn wanneer de toedracht bekend was geweest – met vermelding in het bijschrift.

Oordeel

D66 leek op de verkiezingsavond duidelijk de winnaar en een foto van een politica op tafel springt er inderdaad uit, dus de keuze van die avond is alleszins logisch. De redactie wist op dat moment niet hoe de vork in de steel zat, dat had de fotograaf nagelaten. Toen dit wel duidelijk werd, had dit de lezers direct uitgelegd moeten worden. Die mogen er immers vanuit gaan dat ze niet ook nog de Volkskrant moeten lezen voor de hele toedracht. Een korte toelichting in de correctierubriek had niet misstaan.

Het kan goed mogelijk zijn, zoals de fotoredacteur zegt, dat dit beeld de iconische foto wordt van deze verkiezingen. Juist daarom is voorzichtigheid nodig. Beeld kan dominant zijn in de herinnering van lezers. Deze vorm levert ethische problemen op. Was een minder positieve foto van Kaag ook de redactie aangeboden? Is helemaal uit te sluiten dat de partij meer invloed had op de foto dan normaal? Er is altijd strijd om de uitleg van de verkiezingsuitslag en de vraag wie de meeste eisen mag stellen in de formatie.

Er is veel voor te zeggen dat D66 de winnaar is. Maar dat beeld moet de redactie zelf vaststellen en niet laten uitvergroten door een nieuwsfotograaf die ook een financiële afspraak heeft met de partij. Als de redactie dat had geweten, had dit beeld niet als nieuwsfoto de krant mogen halen. Onafhankelijkheid gaat boven mooie plaatjes.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden