null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnAbdelkader Benali

Dante’s hel is opvallend multicultureel, zeker voor deze tijd

In mijn familie las niemand Dante, dus deed ik het maar. Ik vond Dante lezen leuk. De stijl is toegankelijk, de belevenissen eindeloos. Vooral de Hel was een waar spektakelstuk. Op weg naar de hoogste vorm van liefde, gesymboliseerd in het licht van Beatrice, moet hij eerst een ritje maken door de christelijke onderwereld waar zijn gids Virgilius laat zien welke straf de zondaars ondergaan.

Wat me zo in die hel aansprak, was dat het er stikt van de Bekende Zondaars zoals grote filosofen, wedijverende politici en overspelige pausen. De elite krijgt er dan ook flink van langs, wanneer God straft, dan doet hij dat inventief. En gek genoeg ging er van die hel ook een geruststelling uit: je krijgt uiteindelijk waar je recht op hebt, niet meer en niet minder. De Hel van Dante is rechtvaardig, de Almachtige vergist zich niet.

Ik las de Komedie in mijn twintiger jaren en stoorde me niet aan de beschrijving van de profeet Mohammed in de Hel. Die is weinig flatteus, maar hij wordt wel genoemd! Ik begreep dan ook niet zo goed waarom in de nieuwe Nederlandse vertaling de vertaler ervoor had gekozen om de verwijzing naar Mohammed weg te laten.

De profeet wordt afgeschilderd als een splijtzwam

De reputatie van de islam was in de dertiende eeuw al zo gegroeid dat de stichter ervan als gevaar werd ­gezien voor het christelijk-joodse monotheïsme. De profeet wordt afgeschilderd als een splijtzwam, iemand die de katholieke geloofsleer betwijfelt. Dante kon wel ageren tegen Mohammed, hij was ten diepste beinvloed door die islamitische cultuur, en we zien dat terug in de Hel waar hij de twee grote Arabische denkers Ibn Rushd en Ibn Sina plaatst. Hoewel gedoemd om eeuwig te branden worden ze overladen met complimenten. Zonder hun bijdragen aan het middeleeuwse denken zou Dante Dante niet zijn.

En Saladdin, de islamitische ridder die de kruisvaarders in de twaalfde eeuw overrompelde en uit Jeruzalem joeg, moet in de Hel ook op de blaren zitten. Westerse kronieken roemen het ­karakter van deze islamitische strijder die – hoewel niet van plan Jeruzalem te delen – zijn christelijke vijanden toch nobel tegemoet trad.

De hel van Dante is opvallend multicultureel, ­helemaal vergeleken met onze tijd waarin alles wat met islam kan worden geassocieerd, met achterdocht wordt beschouwd. Voor Dante zijn moslims gevaarlijke ketters, toch beziet hij hun cultuur met achting.

Opvallende gelijkenis

Dante had trouwens nog een reden om de islam gunstig gestemd te zijn. Er is al vaak gesproken over de ­opvallende gelijkenis die er is tussen de mythische reis van de profeet Mohammed naar de hemel en Dante’s reis door het hiernamaals.

Moslims kennen deze reis als de miradj, de nachtreis. Het hemeldier Buraak draagt Mohammed vanuit Mekka naar Jeruzalem waarna ze de reis aanvangen door de zeven hemelen van het paradijs. Op zijn reis door elk van de zeven hemelen ontmoet de profeet ­onder anderen Mozes en Jezus. Het was Alfons de Wijze uit Spanje die in de dertiende eeuw dit verhaal naar het Latijn liet vertalen. De kans is groot dat Dante het boek gelezen heeft en er zich door heeft laten inspireren.

Dante leert hoe je ongeacht je positie ten opzichte van een groep toch nog scherp kan blijven kijken naar de individuele prestaties om er respect voor op te brengen. Deze Dantekse houding kan onze maatschappij wel gebruiken.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden