Opinie Belastingdienst

Cultuur bij de Belastingdienst is dramatisch veranderd

Er werd tijdens de algemene politieke beschouwingen vorige maand een parlementair onderzoek aangekondigd naar meerdere overheidsinstanties waaronder de Belastingdienst. Een goede zaak, zo’n onderzoek naar de oorzaak van problemen en naar de cultuur en werkwijze binnen de dienst. De Belastingdienst is opgericht voor de heffing, controle en inning van belastingen. Dit is niet veranderd in al de jaren van haar bestaan. Wat wel verandert, is de maatschappij, de mens en de wereld waarin we leven.

Je was trots op deze dienst

Eind 1974 zette ik mijn eerste treden als aspirant-ambtenaar bij een degelijk georganiseerde dienst. Via interne selectieprocedures met daaraan gekoppelde goede opleidingen kon carrière worden gemaakt, naar hogere posities en rangen. Iedere dag betrad en verliet je de werkvloer veelal langs het bureau van de chef, je leidinggevende. De leidinggevende had zicht op zijn afdeling en belangrijk: hij had inhoudelijk kennis van de werkzaamheden van zijn ondergeschikten. Aangiften werden in die tijd nagenoeg een op een beoordeeld. De controledichtheid lag dicht bij een op vijf. Dat wil zeggen dat ondernemers gemiddeld een keer in de vijf jaar onderworpen konden worden aan een boekenonderzoek, hetzij voor de winstbelasting, hetzij voor de omzet- of loonbelasting. Ieders betrokkenheid was groot. Je was er trots op bij deze dienst te mogen werken.

Chefs werden managers

De maatschappij veranderde snel in de jaren tachtig. Aanspreektitels verdwenen en omgangsnormen en -vormen werden minder formeel. In deze veranderingen bewoog de Belastingdienst mee. Chefs, leidinggevenden werden managers/bestuurders.

Het toezicht op de werkvloer verdween langzamerhand. Managers ‘stuurden de werkvloer aan’, veelal zonder inhoudelijke vaktechnische kennis en zicht op de werkvloer. Immers een manager stuurt aan, bemoeit zich minder inhoudelijk met het werk. Dat werd overgelaten aan collega’s onderling. Zelfsturing werd het nieuwe werken.

Het takenpakket nam toe met de groei van het aantal belastingplichtigen en ondernemers. Er werden selecties gemaakt voor uit te voeren taken. Dat gold ook voor boekenonderzoeken. De maatschappij ontwikkelde zich verder. Er werd geëxperimenteerd met projecten en branchegerichte aanpak. Formele spelregels ter bescherming van de burger tegenover de overheid veranderden en gingen veel capaciteit vragen. Managers verzanden inmiddels in een overleg- en vergadercultuur en staan op grote afstand van de werkvloer. De gedrevenheid van de vele medewerkers zorgt er nog voor dat er op een verantwoord niveau wordt gepresteerd.

Weinig toezicht op de werkvloer

Rond 2010 besloten de politiek en de dienstleiding om het aantal kantoren terug te brengen. In 2014 werden de laatste deuren gesloten. Halvering van het aantal kantoren was een feit. Wat mij betreft de grootste oorzaak van de huidige situatie binnen de dienst. Verplaatsingen, reisafstanden, thuiswerken zijn het gevolg. Toezicht op de werkvloer is er nauwelijks meer, ook doordat velen thuis werken. Wat zeker niet betekent dat er niet wordt gewerkt. Sterker nog, vaak ligt de ‘productie’ thuis hoger dan op kantoor. Onderling informeel overleg en contact is er te weinig. Gesprekken met collega’s over het inhoudelijke werk worden te weinig of niet gevoerd. Afstanden zijn te groot. De bereikbaarheid is, alle digitale middelen ten spijt, teruggelopen. Er is geen zicht vanuit het management of beschikbare fte’s en capaciteit op de juiste wijze worden ingezet.

De uitkomst van het parlementaire onderzoek te zijner tijd laat zich raden. De politiek en dienstleiding hebben in het verleden foute keuzes gemaakt. Verbetering van de vele digitale systemen is nodig. En er zal worden aangestuurd op een cultuurverandering. De directe aansturing van de dienst moet plaatsvinden door vaktechnische mensen die zichtbaar leidinggeven aan de mensen op de werkvloer. Kleinere regiokantoren zullen leiden tot meer betrokkenheid en zicht op de regio. Collega’s ontmoeten elkaar weer (dagelijks) op de werkvloer. We hoeven niet terug naar de jaren zeventig, maar een beetje van en uit die tijd zal een andere cultuur en discipline geven die de dienst hard nodig heeft.

Het zou mooi zijn dat de nieuwe generatie ook kan zeggen: Werken bij de Belastingdienst, daar kan je trots op zijn.

Lees ook:

Staatssecretaris Snel weigert openheid over onderzoek naar toeslagen-affaire

De Tweede Kamer wil duidelijkheid over de manier waarop een onderzoek bij de Belastingdienst is ingeperkt. Maar staatssecretaris Snel weigert dit openbaar te maken.

Waakhond Bit probeert ICT-projecten in toom te houden, maar dat lukt niet altijd

Het Bureau ICT-toetsing (Bit) moet proberen digitale overheidsprojecten binnen de perken te houden. Dat lukt met wisselend succes. Vijf voorbeelden uit de Jaarrapportage 2018.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden