Creëer een ministerie voor duurzame leefomgeving

We moeten weten hoe, wanneer, waarom, waar en op welke manier we onszelf of onze spullen nu en in de toekomst verplaatsen, betoogt Eric Smaling.Beeld ANP

Breng verkeer, landbouw, milieu en energie onder in één ministerie. Dan kunnen we klimaatafspraken en duurzaamheid echt aanpakken, schrijft Eric Smaling, voormalig Tweede Kamerlid voor de SP.

Sporadisch lekt er wat uit over de formatie van een nieuw kabinet. Onlangs was dat het bericht dat er ministers voor klimaat en voor landbouw zouden komen. Dat lijkt mij geen goed idee. Als we echt serieus werk willen maken van klimaatafspraken en duurzaamheid, zullen alle relevante onderwerpen (verkeer, landbouw, milieu, energie) ondergebracht moeten worden in één groot ministerie voor duurzame leefomgeving. Omdat ik in de vorige Kamerperiode deze onderwerpen in mijn portefeuille had, doe ik graag een paar suggesties.

De minister voor duurzame leefomgeving is verantwoordelijk voor het realiseren van de klimaatdoelen, zoals die voortvloeien uit het akkoord van Parijs, eind 2015. Bij voorkeur neemt die het voortouw bij het maken van een brede Klimaatwet, die na behandeling in beide Kamers instrumenten biedt om de vaart erin te houden.

Randvoorwaarde hierbij is dat lusten en lasten eerlijk verdeeld worden, tussen burger en bedrijf, maar ook tussen hoge en lage inkomens en tussen zware industrie en midden- en kleinbedrijf.

Deze minister is ook verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening en kan een belangrijk nieuw wettelijk instrument inzetten: de Nationale Omgevingsvisie. Hier toont zich het wenselijke, duurzame, ruimtelijke gezicht van Nederland, nu en in de komende jaren en decennia. Alle kennis die Nederland in huis heeft over de samenhang en afwegingen tussen wonen, werken, produceren, consumeren, vervoeren, recreëren en beschermen moet hier benut worden.

Toekomstbestendig

Tijdens het mobiliteitsdebat, voorafgaand aan de afgelopen verkiezingen, waren alle hoofdrolspelers uit de vervoerswereld het erover eens dat er een analyse over die samenhang en de afwegingen moet komen. Die is nodig om toekomstbestendig, duurzaam en kosteneffectief te investeren in mobiliteit. Dan gaat het dus niet over een spitsstrook hier, een extra station daar of een nieuwe brug, maar over hoe, wanneer, waarom, waar en op welke manier we onszelf of onze spullen nu en in de toekomst verplaatsen.

De bewindsman of -vrouw op het nieuwe ministerie neemt ook de portefeuilles Water en Milieu op zich en ziet vooral toe op het realiseren van een circulaire economie.

Per bakfiets

Afval wordt een anachronisme. De minister gaat over de milieuhandhaving en zorgt dat de inspecties (ILT en NVWA) voldoende bemenst zijn, goed functioneren en samen meer zijn dan de som der delen. Hij/zij zorgt ook dat scholen meedoen in projecten gericht op een duurzame leefomgeving. Dat moet niet beperkt blijven tot blonde kinderen die per bakfiets door het Vondelpark van huis naar school en terug worden vervoerd. Bij de collega van Onderwijs bepleit de minister dat het onderwerp meer aandacht krijgt in het schoolcurriculum en op de Pabo.

Sociale Zaken wordt opgeroepen om veranderingen van oud naar nieuw (bijvoorbeeld door kolencentrales te sluiten) te koppelen aan omscholing of sociale plannen voor werknemers in verdwijnende branches.

In het land kan meer gevoel van urgentie ontstaan als het nieuwe departement lokaal initiatief stimuleert en lagere overheden voldoende beleidsruimte geeft.

De overige onderwerpen komen onder de hoede van drie staatssecretarissen: Energie, Agro-ecosystemen en Mobiliteit. Het Planbureau voor de Leefomgeving gebruikte deze drie sectoren om de duurzaamheidsambities van politieke partijen door te rekenen. Het is daarmee eenvoudig om tijdens een kabinetsperiode de resultaten bij te houden, want het instrumentarium is er.

Nieuw Energieakkoord

De portefeuille Energie wordt overgenomen van Economische Zaken. Er is een nieuw Energieakkoord nodig. Dat zou onderdeel moeten zijn van een Klimaatwet, zodat beide Kamers zich kunnen uitspreken over het akkoord zelf en de ermee samenhangende subsidieregeling. De in behandeling zijnde Energietransitiewet en Warmtewet kunnen mee in dit proces. Omdat wetgeving tijd in beslag neemt, kunnen zinvolle lokale initiatieven alvast gehonoreerd worden via experimenteerregelingen. 

De portefeuille Agro-ecosystemen zet de samenhang tussen landbouw, bosbouw, natuur en recreatie centraal. Landbouw wordt meer een combinatie van productie en landschapsbeheer. Jonge boeren krijgen de ruimte om dit tot stand te brengen. Mobiliteit leunt bij het verspijkeren van het Infrastructuurfonds op de brede benadering zoals neergelegd in de Nationale Omgevingsvisie.

De kern van deze opinie is dat deze sectoren (1) voor het eerst in samenhang worden aangestuurd. Daarmee wordt interne concurrentie binnen het kabinet vermeden. En (2) waar deze sectoren in de eerste plaats het economisch belang vertegenwoordigden, moeten ze nu eerst een duurzaamheidstoets doorstaan.

Deze omdraaiing is nodig om burgers, bedrijven en beleggers te overtuigen dat duurzaamheid geen toetje meer is, maar hoofdmaaltijd. En ook nog één waarmee geld te verdienen valt en die werkgelegenheid biedt.

Hier moeten zelfs rechtse mondhoeken van omhoog gaan staan!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden