null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

OmbudsmanEdwin Kreulen

Coronaprotest krijgt de vorm van nep-journalistiek

Heeft Trouw dan niet door dat de wetenschappers op wie de coronamaatregelen steunen, zelf van gedachten zijn veranderd?

De kwestie

‘Kijkt u hier eens naar: de ommezwaai van twee wetenschappers over corona’. Dat is nog de vriendelijkste formulering van lezers die de redactie de link naar een filmpje op YouTube sturen. Organisatie blckbx.tv brengt aan het begin van deze film Marion Koopmans in beeld, hoogleraar virologie in Rotterdam en lid van het Outbreak Management Team. Ze legt EO-presentator Tijs van den Brink iets uit over de coronatest, de zogeheten PCR. Daarmee wordt opgespoord of iemand het erfelijk materiaal van het virus in het lichaam heeft. Deze methode is vooral geschikt om te kijken of iemand het virus heeft gehad, vertelt Koopmans, minder geschikt om te kijken of iemand tijdens het moment van testen daadwerkelijk besmettelijk is. Verderop in dit filmpje volgt een fragment waarin RIVM-voorman Jaap van Dissel de Tweede Kamer hetzelfde uitlegt.

Tussen deze fragmenten door komt een microbioloog aan het woord die zegt dat het onderzoek naar de PCR-test überhaupt niet deugt. Dat wordt beaamd door een spreker die wordt gepresenteerd als ‘onderzoeksjournalist’. Hij zegt dat hij het onderzoek las en dezelfde conclusie trekt.

De standpunten

De presentator van blckbx.tv constateert uit beide fragmenten dat de twee wetenschappers tot nieuwe inzichten zijn gekomen. Er zijn dus veel minder besmettingen dan overal wordt aangenomen, en we kunnen zo snel mogelijk terug naar het oude normaal.

De lezers die het filmpje mailen, vinden het verbazingwekkend dat het nieuws nog niet is doorgedrongen tot de redactie van Trouw. In dit soort kritiek is vaak te horen dat Trouw nu eenmaal tot de ‘mainstream media’ behoort. Dat sluit aan bij de termen die actiegroep Viruswaarheid gebruikt. Die spreekt over mainstream media die in ‘symbiose met beleidsmakers’ de bevolking onnodig bang maken.

De ‘onderzoeksjournalist’ uit dit filmpje werkte jaren als fotograaf in de partyscene, onderhield daarna enkele jaren een blog waarvoor hij een prijs won, en is volgens zijn eigen site nu software-ontwikkelaar en spreker.

Journalist is in Nederland geen beschermd beroep, iedereen kan zich zo noemen. Binnen de beroepsgroep geldt wel de regel dat men scholing heeft gehad in het vak: via de opleidingen journalistiek of via praktische training bij een journalistieke organisatie. De internationale journalistencode noemt als eerste plicht voor de journalist ‘eerbied voor de waarheid’ en ziet ‘ongegronde beschuldigingen’ als een ernstig journalistiek vergrijp.

De mededelingen van Van Dissel en Koopmans dat de PCR-test geschikter is om achteraf vast te stellen dat iemand het virus meedroeg, zijn niet nieuw. Dit is in de wetenschap al langer bekend. In Trouw wordt op 14 oktober nog uitgelegd hoe door de systematiek van de test ‘niet alleen levend virus wordt gevonden, maar ook restjes van een oude infectie’. Als hiermee rekening wordt gehouden geldt de PCR als de betrouwbaarste manier om corona op te sporen. Wel zijn in de meeste media, ook in Trouw, ‘positieve testen’ synoniem voor ‘besmettingen’ – overigens niet voor ‘besmettelijk’.

Oordeel

De werkwijze in dit filmpje lijkt op die van actualiteitenrubrieken: een combinatie van passages uit interviews met een gesprek tussen een presentator en deskundigen. De passages zijn zo uitgekozen dat ze precies lijken aan te sluiten bij wat de presentator van blckbx.tv vervolgens vertelt – een aantoonbare onwaarheid.

De onderzoeksjournalist uit dit filmpje, die commentaar geeft naast de microbioloog, werkt niet bij een journalistieke organisatie en nergens is te vinden dat hij een journalistieke opleiding heeft gevolgd. Hij mag journalist genoemd worden door het programma, maar datzelfde programma treedt met onwaarheden en beschuldigingen de journalistencode met voeten.

Wat moet de krant hiermee? Het zou raar zijn als deze werkwijze wordt overgenomen. Dit filmpje is niet het enige voorbeeld en hoewel veel burgers de opzet zullen doorzien, raken mensen mogelijk toch overtuigd door journalistieke technieken en de schijn van wetenschap. Het gaat hier om verontruste of boze burgers. Die hebben het volste recht om hun mening uit te dragen. Als de krant hun ‘viruswaarheid’ niet overneemt, behoort zij tot ‘de mainstream media’. Ook die opvatting mag men inzetten in het debat. Als het maar niet gebeurt in de vorm van nep-journalistiek.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

De coronamaatregelen vragen om een onderzoek van Trouw

Kritiek op ‘eenzijdige media’ over de coronamaatregelen bereikt ook Trouw. De redactie moet zich niet laten gijzelen door dit debat, maar vol doorgaan op de inhoud, schreef de ombudsman eerder.

Ombudsman

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een rubriek als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden