null

OpinieVeiligheidsregio's

Coronamaatregelen maken duidelijk dat we kleinere provincies nodig hebben

Beeld

Veiligheidsregio's hebben veel macht, maar het ontbreekt aan democratische controle. Dat is op te lossen door kleinere provincies te vormen die de taken van de veiligheidsregio’s op zich kunnen nemen, schrijft adviseur wetgeving Christiaan Roorda.

Ineens gaat het over de veiligheidsregio’s. Een half jaar geleden wisten we amper dat ze bestonden, nu staan ze centraal in het beheersen van ­corona. Met de bekendheid groeit ook de kritiek: waarom leggen de veiligheidsregio’s allerlei maatregelen op aan burgers, ze worden immers niet democratisch gecontroleerd? (Trouw, 24 augustus)

Terechte kritiek. En we kunnen op die kritiek reageren door de coronataken bij de veiligheidsregio’s weg te halen, maar we kunnen dit moment ook benutten om de laag van provincies en gemeenten in één klap op orde te brengen. Want er is daar veel meer aan de hand.

Waarom zit het Gooi eigenlijk niet bij de provincie Utrecht?

De provinciale indeling stamt bijna volledig uit de Middeleeuwen. Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland zijn samenraapsels van cultureel ongelijksoortige gebieden. Je kunt je Fries voelen of Limburger, maar wie voelt zich Zuid-Hollander? En waarom zit het Gooi niet bij de provincie Utrecht? Die provinciale indeling is een rommeltje.

Aan de gemeentelijke indeling is wel veel veranderd. Honderd jaar geleden waren er 1100 gemeenten, nu nog maar 355. Die schaalvergroting vond men nodig, omdat gemeenten steeds meer ingewikkelde taken kregen. Een kleine gemeente krijgt die taken niet meer georganiseerd.

Door die annexaties voelen veel burgers een grote afstand tot hun ­gemeentebestuur. En de schaalvergroting heeft niet geholpen, want voor veel taken zijn gemeenten nog steeds te klein. Daarom werken ze samen in regionale verbanden. De veiligheidsregio is er één voorbeeld van.

Een gemiddelde gemeente is aangesloten bij meer dan dertig van zulke regio’s, en ze hebben nogal fundamentele taken: omgevingsdiensten, vervoer, politie, GGD, toezicht op risicovolle bedrijven. In die regio’s gaat meer dan 12 miljard euro om (ruim een vijfde van de uitgaven van gemeenten) en er worden beslissingen genomen die zeer ingrijpend zijn voor burgers (langdurige zorg, huiselijk geweld, schoolverlaters, ­bestrijding ondermijnende criminaliteit).

En ze worden niet goed democratisch gecontroleerd. We hebben stemrecht voor Provinciale Staten, die het provinciebestuur controleren, en voor de gemeenteraad die het college van b. en w. controleert, maar niet voor al die verschillende regio’s. De democratische controle op de regio’s wordt indirect gedaan door de gemeenteraden. Die proberen het wel, maar er is geen beginnen aan. Allereerst omdat veel van die regio’s uit tientallen gemeenten bestaan: als gemeenteraad ben je er slechts een uit vele. Maar ook omdat al die samenwerkingsverbanden weer anders zijn samengesteld: als jouw gemeente voor de jeugdzorg samenwerkt met gemeenten A, B en C, dan is dat voor passend onderwijs met de gemeenten D tot en met J.

De beiden Hollanden en Gelderland worden opgeknipt

En zo onttrekt een groot deel van de overheidstaak zich aan democratische controle. Is daar iets aan te doen? Jazeker. Ik noem drie opties.

Maak kleinere provincies die een bestuurlijke en culturele samenhang vertonen. De beide Hollanden en Gelderland zullen worden opgeknipt. Noord-Brabant en Overijssel waarschijnlijk ook. Friesland, Groningen, Drenthe, Zeeland en Limburg kunnen waarschijnlijk blijven.

Hef de samenwerkingsverbanden op en geef de taken die ze uitoefenen aan deze nieuwe provincies.

De gemeenten verliezen taken, maar dat zijn taken waar ze toch al weinig greep op hadden, want die zaten in die samenwerkingsverbanden. Je kunt dan ook te groot uitgevallen gemeenten opknippen in eenheden die meer samenhang vertonen en dichter bij de burger staan.

Deze plannen betekenen een ingrijpende verandering, maar het is de moeite waard. Het leidt tot een ­kleiner aantal overheidsorganisaties. Die hoeven minder tijd en geld te besteden aan onderling overleg en onderlinge afstemming, en ze houden veel meer tijd over om zich bezig te houden met echte problemen en echte burgers. Een prima thema voor de verkiezingsprogramma’s die nu worden geschreven.

Lees ook:

Ze hebben het in de coronacrisis voor het zeggen, maar wie controleert de veiligheidsregio’s?

Burgemeesters zouden de plannen van de veiligheidsregio moeten bespreken met de gemeenteraad. Daarvoor pleiten niet alleen raadsleden, maar ook deskundigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden