Ombudsman

Corona in de krant: een overdaad kan voor angst zorgen

Moet Trouw de lezers het zwartste coronascenario blijven schetsen inclusief dagelijkse sterftecijfers of juist waken voor aanjagen van angst en zelfs onverschilligheid? Twee mediawetenschappers kijken mee.

De kwestie

Opvallend veel lezers zijn blij met de krant als ‘houvast’ deze dagen. Ze hebben desgevraagd wel wensen. Om er twee uit te lichten: moet de hele krant over het virus gaan, en waarom zijn veel nieuwsartikelen met de koppen negatief? Aangehaalde voorbeelden zijn de voorpaginakoppen ‘Nederland is nog een stap weg van totale stilstand’ op 24 maart (over aangescherpte maatregelen) en vier dagen later: ‘Dit is het begin, zegt de ic-arts’ boven een interview met een Brabantse arts.

De internetredactie meldt een deel van de abonnees dagelijks in een extra bericht de nieuwe aantallen overledenen. Moet de krant zich anders opstellen in coronatijd: waken voor angst of juist scherper het negatieve scenario schetsen?

De standpunten

Een lezer die de koppen van een week inventariseert, noemt deze twee ‘bedreigend’. Hij vraagt zich af of de koppenmakers bij Trouw ‘systematisch’ op zoek gaan naar koppen met een negatieve lading. Dat is zeker niet het geval, antwoordt de coördinator van de eindredactie, met zijn collega’s zoekt hij juist ook naar constructieve koppen. Hij wijst er op dat andere voorpaginakoppen, zoals die over de ‘bredere betekenis’ van de komende 4-5 mei, juist een positievere uitstraling hebben. Toch meent ook deze eindredacteur dat de krant zich moet beraden over negatieve koppen.

Liesbeth Hermans, die als lector aan de hogeschool Windesheim ‘constructieve journalistiek’ onderzoekt, kan zich voorstellen dat de kop ‘Dit is het begin’ angst oproept. “Uit onderzoek blijkt dat mensen na een alarmistische kop met meer angst gaan lezen. Je moet uitkijken voor doemscenario’s. Door angst trekken mensen zich verder terug dan nodig. Dat kan ook nadelige gevolgen hebben, denk alleen al aan huiselijk geweld. Maar het is een dilemma, je moet als krant ook de ernst van de situatie laten zien.” Zij raadt aan minder nadruk te leggen op de besmettings- en sterftecijfers van de dag. “Die zeggen weinig, het gaat om de trends. Het mooiste zou een verhaal zijn met de boodschap: als we ons aan de regels houden, dan kunnen we het redden. Als dat verantwoord is, uiteraard.” Maak ook duidelijk wat mensen zelf kunnen doen, raadt Hermans aan.

Bijna veertig stukken met het woord ‘corona’ telt media-onderzoeker Nel Ruigrok, verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, in de krant van 30 maart. “Dat is veel, maar er gebeurt op andere terreinen ook minder. Ik zou me als redactie blijven concentreren op de feiten en de trends. Wat minder aandacht voor randverschijnselen: hoe Jan met de pet zijn tijd doorkomt, dat kunnen we nu wel raden. Gaan we het redden, dat is de vraag. Besteed daar aandacht aan, ook als het nog onzeker is en je niet de heldere boodschap kunt brengen die lezers misschien willen. Waak voor wat ‘compassion fatigue’ heet: door alle berichten over leed en sterftecijfers kunnen mensen, zeker als er niemand uit hun omgeving besmet is, laconieker worden.”

Lezers kunnen kiezen of ze zich abonneren op de zogeheten pushberichten met dagelijkse RIVM-cijfers, zegt de chef digitaal. Afmelden kan altijd. Hij merkt dat veel lezers er gebruik van maken. “We verwijzen steeds naar andere artikelen, die context bieden. We gaan natuurlijk niet eeuwig door, dat hangt af van de ontwikkelingen.”

Oordeel

Een nieuwskop als ‘Dit is pas het begin’ is angstaanjagend, maar gebaseerd op een arts die in Brabant al heeft ervaren wat elders in het land kan gebeuren. Dat er hard gewerkt wordt om dat te voorkomen, beschrijft de krant op andere plekken. Het artikel dat stelt dat Nederland bijna op slot zit, is aan de stellige kant, maar geeft wel de aanscherping weer. Toch zou het goed zijn om in de gaten te houden of de lezer in de loop van de week niet overvoerd wordt met negatieve koppen, vooral voorin de krant. Het voorpaginaverhaal over 4-5 mei is een voorbeeld van hoe het anders kan.

De redactie moet de lezer onverminderd blijven informeren, maar dagkoersen over besmettingen en sterfte van een context blijven voorzien. Het dagelijks snel noemen van deze koersen via een extra bericht zou heroverwogen moeten worden. Een deel van de lezers kan angstiger of onverschilliger worden dan gewenst. Iets meer niet-coronanieuws voorin – zoals deze week over afvalverwerkers – zou overwogen moeten worden. Vooruitkijken naar de tijd hierna, waarvan aanzetten al te zien zijn bijvoorbeeld over duurzaamheid of saamhorigheid, kan geleidelijk meer aandacht krijgen.

Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Mag Willem-Alexander houterig genoemd worden? Ja, maar niet door de redactie

Ook in de lezerskritiek dat Trouw de toespraak van koning Willem-Alexander ten onrechte ‘houterig’ noemde, las de Ombudsman de wens om in coronatijd anders te schrijven. Begrijpelijk, maar een betrouwbare krant verandert juist niet. Maar dit oordeel had wel tussen aanhalingstekens moeten staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden