null Beeld
Beeld

ColumnJames Kennedy

Corona heeft van ons toch geen betere mensen gemaakt

James Kennedy

Dit wordt de eerste kerst na corona. Hoewel het virus nog altijd in ons midden is, kunnen we de feest­dagen weer vieren zonder lockdown of beperkende maatregelen. Alsof er niets gebeurd is. Maar we zijn niet meer hetzelfde als voorheen, want corona heeft ons veranderd. Hoewel ik hoopte dat we er ­beter van zouden worden, heeft het ons eigenlijk slechter gemaakt.

Misschien heeft dat te maken met mijn eigen verwachtingen. In het voorjaar van 2020, toen we allemaal thuis opgesloten zaten in de ­intelligente lockdown, hoopte ik dat het virus mensen tot bedaren zou brengen en hen op een of andere manier deugdzamer zou maken. Misschien had ik dit mezelf voorgespiegeld; dat ik door deze pandemie eindelijk een beter mens zou kunnen worden.

Ik hoopte dat mensen door corona zouden leren minder te consumeren en minder te vliegen. Misschien zou het virus hen bedachtzamer ­maken en zouden zij zich meer openstellen voor het contemplatieve leven, nu de drukte van het bestaan wegviel. En ten slotte zou de nood leiden tot meer onderlinge solidariteit, waardoor we meer naar elkaar zouden omzien in tijden van ziekte en eenzaamheid.

En na de lockdown zou de grote zomer komen, waarin we elkaar weer in vreugde konden omhelzen, in tranen de doden zouden herdenken en met opgestroopte mouwen aan de slag gingen om een betere toekomst vorm te geven.

Van korte duur

Zo leek het even te gaan in de zomer van 2020, toen in er juli minder mensen overleden en het leven weer even bijna normaal leek te zijn. Als covid in een denkbeeldige wereld die zomer gesmoord was geweest, dan waren we misschien iets betere mensen geworden.

Een studie, gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Plos One, concludeert dat het neuroticisme, negatieve gevoelens en stress in de bevolking iets afnamen. Mensen zagen elkaars noden en waren meer bereid om elkaar te helpen.

Zoals we allemaal weten was deze grote zomer van korte duur. In de winter van 2021 werd het weer ­menens. Het was toen ook met mijn ontzag voor deugd en verantwoor­delijkheidsbesef gauw gedaan.

Ik ging met twee kinderen en hun Amerikaanse paspoorten (dat was toen een vereiste om binnen te kunnen komen) naar Florida om de kerst met mijn bejaarde ouders te vieren. En ik heb zelden een zaliger kerst beleefd. Weliswaar met enige voorzichtigheid – we hebben pretparken als de pest vermeden – maar toch lekker in de zon. Niemand kreeg corona op dit piekmoment van het virus, terwijl het kind dat uit plichtsbesef en angst voor het virus in Nederland achterbleef wel werd besmet. Deugdzaamheid loonde hem niet.

Onze corona-ervaring is een waarschuwing dat solidariteit zo kan wegvallen

Inmiddels sloeg de stemming om. Dat bleek ook uit het eerder genoemde onderzoek. In het tweede en derde jaar van de pandemie ­namen betrokkenheid, openheid, vriendelijkheid en verantwoordelijkheid onder de bevolking allemaal af, vooral onder jongeren. Hun ontwikkeling raakte behoorlijk verstoord. School, werk en sociale activiteiten – belangrijk voor de groei van jongeren – werden belemmerd. De effecten die de wetenschappers in de studie waarnamen waren bescheiden, maar hadden wel invloed op de mentale gezondheid van vooral jongeren.

Tegelijkertijd leken de boosheid, het wantrouwen en het verlies aan mededogen alleen maar toe te nemen. Werd dit allemaal door het ­virus veroorzaakt? De geschiedenis leert dat dit soort ontwikkelingen nooit door slechts één factor worden bepaald. De confrontaties van de laatste maanden zijn geworteld in allerlei bronnen van onbehagen in een wereld vol onzekerheid. Het valt ook niet te voorspellen hoelang we nog last zullen hebben van dit corona­humeur.

Maar onze ervaring met corona is wel een waarschuwing. Solidariteit is niet vanzelfsprekend en kan zo wegvallen in tijden van een lang­durige crisis. Hoelang zullen de ­gevoelens van verbondenheid met ­Oekraïne zich nog voortzetten? Ook oorlog – vooral langdurige oorlog – maakt mensen doorgaans geen betere mensen.

Goed zijn voor elkaar wordt niet bepaald door een pandemie of oorlog, maar door de keuzes die wij elke dag opnieuw moeten maken.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus verbonden aan de Universiteit Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden