Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Concurrentie is mooi, maar solidariteit, vertrouwen en samenwerking net zo

Opinie

Irene van Staveren

© Maartje Geels

De wil tot concurreren is een heel menselijke eigenschap en zet je aan het beste uit jezelf te halen. Jij tegen de ander. Maar in onze maatschappij is het concurrentiebeginsel wel erg dominant.

Heel Nederland leefde met de sporters mee tijdens de Olympische Spelen, waarbij het niet gaat om meedoen maar om medailles winnen. En toch verbroedert sport. Omdat het een eerlijke strijd is met gelijke kansen. Daarom kunnen we ook bewondering opbrengen voor winnaars van andere landen. 

Lees verder na de advertentie
Wat een wantrouwen en kort­zich­tig­heid. Hou die rotfiets maar, als het zo moet

Hetzelfde geldt voor concurrentie op de arbeidsmarkt: als die eerlijk verloopt, hebben we er vrede mee als een ander de baan krijgt.

Maar onze maatschappij wordt gedomineerd door het concurrentiebeginsel - ook daar waar jij-tegen-de-ander belangrijke waarden ondermijnt, zoals solidariteit, vertrouwen en samenwerking. Wanneer zorgverzekeraars jonge, gezonde klanten werven met lage premies in ruil voor een hoog eigen risico. Gevolg is dat er in totaal minder geld binnenkomt voor de zorg en daardoor de premies en het wettelijk eigen risico voor de rest omhoog moeten. Zo ondermijnt concurrentie het solidariteitsbeginsel van de zorgverzekering.

Boodschappenkilometers opgeven

En wat dacht u van het fiets-van-de-zaak-beleid waarbij je tot 2020 de kosten van je nieuwe fiets fiscaal mag aftrekken, maar dan zonder de kosten van privé gefietste kilometers? Dus wanneer je in het weekend de boodschappen doet op de fiets in plaats van met de auto, moet je de gefietste kilometers opgeven, vermenigvuldigd met de uitgaven per kilometer voor onderhoud, afschrijving en reparatie. Want het kabinet gunt ons niet een paar euro fiscaal voordeel voor gezond gedrag en minder CO2-uitstoot in het weekend. Daarmee wordt geheel voorbijgegaan aan de zorgkosten die ontstaan door te weinig bewegen. 

Veel burgers zullen met mij denken: wat een wantrouwen en kortzichtigheid. Hou die rotfiets maar, als het zo moet.

Het kan nog gekker. Het kabinet wil bedrijven stimuleren om meer arbeidsgehandicapten aan te nemen door hen direct goedkoper te maken voor werkgevers (in plaats van via een subsidie aan de werkgever). Hun loon gaat omlaag in overeenstemming met hun arbeidsproductiviteit. Een aanvullende uitkering moeten ze zelf regelen. 

Maar 70 procent van de werkgevers die al gehandicapten in dienst heeft, is tegen dit beleid, aldus een enquête van Cedris, de landelijke vereniging voor sociale werkgelegenheid. Omdat zij snappen dat het de motivatie en zelfredzaamheid van deze groep kwetsbare werknemers ondermijnt. Dat zal eerder de arbeidsproductiviteit aantasten dan versterken.

Hetzelfde loon, uit barmhartigheid

Concurrentie, met haar individualistische waarden, kan goede resultaten opleveren in een passende context, zonder dat ze leidt tot ondermijning van sociale waarden. Juist daarom moet ze haar plek kennen en ruimte laten voor die andere waarden in andere settings. 

Het getuigt van wijsheid om het onderscheid daartussen te zien. Denk aan de Bijbelse parabel van de arbeiders in de wijngaard. Zowel de werkers van het elfde uur als die van het eerste uur kregen van de landheer een dagloon uitbetaald. De verongelijkte werkers van het eerste uur hadden geen recht tot klagen, want zij kregen keurig het gangbare dagloon waar ze vooraf mee ingestemd hadden. Zij kregen loon naar werken, wat passend was in die context. De anderen die later ingehuurd waren, ontvingen hetzelfde bedrag, uit barmhartigheid. Simpelweg omdat hun gezinnen ook moesten eten aan het einde van de dag. 

Een diversiteit aan waarden is de kracht van een pluriforme samenleving. Daarmee kunnen we laten zien dat we als land concurrerender zijn dan Trumpisme en Brexit.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Lees hier haar eerdere columns.

Lees ook: 
Met de komst van de Participatiewet lijkt alles geoorloofd om mensen de arbeidsmarkt op te krijgen. Arbeidsvoorwaarden? Die komen op de tweede plaats.

Deel dit artikel

Wat een wantrouwen en kort­zich­tig­heid. Hou die rotfiets maar, als het zo moet