Opinie Energietransitie

CO2-heffing op EU-niveau is essentieel

Beeld Trouw

Van een CO2-taks die op de juiste wijze wordt geheven, heeft het bedrijfsleven niets te vrezen, betoogt econoom Jan Lambers.  

De nieuwe EU-voorzitter Ursula von der Leyen schept hoge verwachtingen door haar toespraak in Straatsburg voor het Europese Parlement. Zij verklaarde de energietransitie tot de voornaamst taak van de EU. Om die stellingname kracht bij te zetten wil zij naast de algemene CO2-heffing voor alle lidstaten ook een heffing aan de buitengrenzen van de EU op producten en diensten waarvan de voortbrenging met CO2-emissie gepaard is gegaan.

Goed dat zij het dus vooral in een CO2-heffing zoekt. Want die zal, mits minimaal op Europees niveau ingevoerd en op de zelfde manier als nu de btw wordt geheven, doorwerken in de prijzen van alle producten en diensten. Dat zal energie-intensieve producten en diensten zoals vliegreizen en vlees stukken duurder maken. Maar dat zal dan wel EU-breed moeten gebeuren. Anders ontstaat een averechts effect, omdat bedrijven hun productie deels gaan verplaatsen naar landen met minder strenge normen. Hier ligt dan ook een cruciale opgave voor de nieuwe Europese Commissie.

Sommetje werkt niet voor Polen

Essentieel is ook dat de opbrengst van de CO2-heffing primair gebruikt wordt om de energietransitie te faciliteren, door de burgers geheel of gedeeltelijk te compenseren voor hun koopkrachtverlies. Dat kan door de btw in hetzelfde tempo te verlagen als de CO2-heffing oploopt. De opbrengst van de btw in Nederland is ruim 50 miljard euro. Als van de CO2-heffing van 30 miljard euro een derde gebruikt zou worden om het koopkrachtverlies te repareren dan zou de btw 20 procent lager kunnen worden.

Dit sommetje gaat niet op voor een land als Polen, omdat de heffing op bruinkool veel hoger uitpakt dan op gas en olie, de voornaamste basis voor de Nederlandse energievoorziening en minder milieubelastend dan bruinkool. Om de energietransitie ook in landen als Polen mogelijk te maken, zal een deel van de CO2-heffing door de EU gebruikt moeten worden om minder draagkrachtige lidstaten bij te staan in hun transitie. Waarschijnlijk zal dat de grootste opgave voor de nieuwe EU-voorzitter worden.

Een belangrijke beleidsvraag is verder hoe het grootste deel van de heffingsopbrengst te besteden. Als de EU de heffing zou opleggen, is de eerste vraag welk deel wordt teruggesluisd naar de lidstaten. Stel dat men na diverse overlegmarathons uitkomt op 80 procent. Elke lidstaat moet dan bepalen hoe dat deel in te zetten voor duurzame energiebronnen, voor kernenergie – dat door een forse CO2-heffing veel concurrerender wordt – en/of voor compensatie van gebruikers.

De voor de EU overblijvende 20 procent kan naar research gaan, naar veelbelovende pilotprojecten of naar ondersteuning van bepaalde lidstaten, bijvoorbeeld om Polen van zijn bruinkool af te helpen. Idealiter zouden de middelen natuurlijk moeten worden ingezet waar zij het grootste effect op de Europese CO2-balans hebben.

Nederlandse woningvoorraad

Dit laatste staat echter haaks op nationale doelstellingen, zoals bijvoorbeeld het gasvrij willen maken van de Nederlandse woningvoorraad, wat onevenredig duur is per ton te besparen CO2. De daarvoor benodigde investeringen zouden elders, of zelfs buiten Europa, een veelvoud aan CO2-reductie mogelijk maken.

Ten slotte, voorwaarde voor een effectieve Europese heffing is dat die ook doorwerkt in de invoerrechten op producten en diensten uit derde landen, die geen of een lagere CO2-heffing opleggen. Dit om oneerlijke concurrentie te voorkomen. Het Europese bedrijfsleven heeft daarmee geen reden meer om tegen een CO2-heffing te zijn. Die weerstand belemmert momenteel nog steeds de snelle invoering van zo’n heffing.

Het is veelbelovend dat de nieuwe EU-voorzitter nu uitdrukkelijk een Europese heffing voorstaat.

Lees ook: 
Planbureaus prijzen CO2-taks om uitstoot te beperken

Een CO2-taks is een bijzonder effectief middel om uitstoot te beperken. Al horen er wel maatregelen bij die bedrijven hier houden.

Hoe een CO2-heffing innovatie juist kan stimuleren

Invoering van een CO2-heffing zal bedrijven aanzetten tot innovatie op het gebied van duurzame energie, denkt Yoram Krozer van de Universiteit Twente.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden