Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Cijfers zijn het strijdperk tussen Trump en zijn critici

Als je vrijdag Donald Trump moest geloven, waren de VS er zo goed als bovenop. Het land grotendeels weer van het slot na de coronacrisis, de werkloosheid zowaar flink gedaald.

En dankzij al dat goede nieuws zouden zwarte Amerikanen eigenlijk ook niet zoveel meer moeten klagen. “Wat er is gebeurd met ons land is het beste dat kan gebeuren voor de Afro-Amerikaanse gemeenschap, de Aziatische gemeenschap, de latino gemeenschap, vrouwen, iedereen. Dat is mijn plan – we gaan de sterkste economie ter wereld hebben.”

Het nieuws leek de Amerikaanse president zo goed, dat George Floyd, de zwarte Amerikaan wiens dood onder de knie van een witte politieman het land de afgelopen weken in brand heeft gezet, er zich daarboven wel over zal verheugen.

Zo’n toespraak is als een lopend buffet voor journalisten en factcheckers: waar te beginnen? De verslaggeefster van de publieke omroep PBS, Yamiche Alcindor, hield het simpel: de werkloosheid was gedaald van 14,7 naar 13,3, en voor witte Amerikanen van 14,2 naar 12,4. Maar ze was juist iets gestegen, van 16,7 naar 16,8, voor zwarten. Hoezo moesten die dat goed nieuws vinden?

Trump keurde de (zwarte) verslaggeefster niet eens een antwoord waardig. “Je bent echt erg.”

Los van de scheve verdeling van vrijdag door het herstel, is ook over de cijfers zelf, die het Bureau of Labor Statistics (BLS) vrijdag vrijgaf, het een en ander te zeggen. Het BLS rapporteerde in een toelichting dat de afgelopen tijd veel Amerikanen die door de coronacrisis zonder salaris met verlof zijn gestuurd, ten onrechte niet zijn meegeteld. Veel enquêteurs hebben hen aangemerkt als ‘niet werkend om andere redenen’, de categorie waar bijvoorbeeld ook iemand in terecht komt die in de bewuste maand op vakantie was. Die groep telt niet mee als werkloos.

Als het wel goed was gegaan, dan was de werkloosheid in april zo’n 20 procent geweest, en in mei 16 procent. Nog steeds een daling dus, maar op een veel hoger niveau en dus misschien een iets minder uitbundig feestje waard.

Er gaan stemmen op dat de regering-Trump de cijfers bewust laag laat uitvallen, om het optimisme over de economie aan te wakkeren en Trumps kansen op herverkiezing op te krikken. Daar zijn tot nu toe geen aanwijzingen voor, het BLS heeft de reputatie onkreukbaar te zijn.

Maar cijfers zijn nu eenmaal het lijdend voorwerp van politiek touwtrekken in de VS. Zo leek het er in de loop van mei op, dat het Witte Huis van plan was de officiële telling van het aantal aan het coronavirus overleden Amerikanen in twijfel te trekken. Dat zou lager zijn omdat ziekenhuizen een sterfgeval aan Covid-19 toeschreven als de overledene besmet bleek te zijn, ongeacht de doodsoorzaak. Volgens de Freedom Foundation, een conservatieve denktank in de staat Washington, zou in die staat zelfs elke overledene die ooit positief was getest op het coronavirus in de statistiek terechtkomen, ook als het om een dodelijk auto-ongeluk een maand later ging.

Daar staat tegenover dat epidemiologen ervan uitgaan dat, net als in Nederland, veel slachtoffers van het virus nooit in de statistieken belanden omdat ze thuis sterven zonder ooit getest te zijn.

Behalve de regering in Washington hebben ook afzonderlijke staten er wellicht belang bij het aantal coronadoden lager af te schilderen. In de staat Florida bijvoorbeeld heeft gouverneur Ron DeSantis een groot politiek risico genomen door maar schoorvoetend maatregelen te nemen tegen verspreiding, en die ook snel te versoepelen in districten waar dat volgens hem weer kon. Tot dusver is dat goed uitgepakt, een scherpe stijging van het aantal besmettingsgevallen of zieken is uitgebleven. Maar zijn die cijfers te vertrouwen?

Touwtrekken met coronacijfers

Niet volgens Rebekah Jones, die voor het ministerie van volksgezondheid van Florida belast was met het verzamelen en presenteren van de coronastatistieken. Begin mei werd ze ontslagen, naar eigen zeggen omdat ze weigerde de data te manipuleren, met als expliciet doel het versoepelen van de maatregelen te rechtvaardigen.

Volgens gouverneur DeSantis is er niets aan de hand, en werd Jones gewoon ontslagen omdat ze slecht werkte en opdrachten niet uitvoerde.

Maar eind mei dacht een linkse organisatie, New Florida Majority, dat ze beet had. Er zat een groot verschil tussen wat de landelijke dienst voor infectieziekten, de CDC te melden heeft over overleden inwoners van Florida dit jaar en vorig jaar. In 2019 waren er 918 sterfgevallen door longontsteking, dit jaar tot nu toe 5185. En daarnaast dit jaar 1762 door Covid-19. Het lijkt duidelijk: bij duizenden doden wordt frauduleus een andere doodsoorzaak opgegeven dan het coronavirus. Zo krijg je een staat wel van het slot.

Maar de New Florida Majority zat er naast, meldde de factcheckdienst Politifact, toevallig zelf in Florida gevestigd. De groep had zich verkeken op het verschil tussen statistieken die de CDC voor de korte en de lange termijn maakt. Voor het lopende jaar wordt van Amerikanen die overlijden elke ziekte waaraan ze lijden voorlopig even belangrijk gevonden. Iemand die longontsteking heeft en Covid-19, komt in de sterftecijfers voor beide ziekten terecht. En wie ziek wordt door een coronabesmetting, heeft nu eenmaal vaak ook longontsteking.

Een jaar later worden de doodsoorzaken beter afgewogen, en wordt per overlijdensgeval één hoofdoorzaak vastgesteld. Dan zal het aantal longontstekingen beslist weer lager zijn. Al is er een goede kans dat het aantal longontstekingen dan nog steeds hoger is dan vorig jaar, omdat niet iedere overledene op het coronavirus is getest.

Tot nu toe lijkt het cijferwerk rond de coronapandemie in de VS vrij van corrupte invloeden. Op één uitzondering na: Trump en Republikeinse politici noemen regelmatig als argument voor het snel van het slot halen van het land, dat een stagnerende economie ook levens kost, en misschien nog wel meer dan de pandemie zelf. Een groep artsen, bijeengezocht door een Republikeinse activist, heeft dat onlangs ook betoogd in een open brief aan Trump.

Maar uit onderzoek is gebleken dat de sterfte door een groot aantal oorzaken juist afneemt tijdens economische crises. Een mogelijke uitzondering daarop is zelfdoding, maar dat is niet zeker. Er zijn landen, en binnen de VS ook staten, waar de stand van de economie minder invloed heeft op de mate waarin mensen voor het einde kiezen. Dat zijn landen met een beter sociaal vangnet.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden