OpinieMigratie

Chantage met vluchtelingen heeft EU volledig aan zichzelf te wijten

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Door de komst van migranten zo te problematiseren, maakt de EU zich chantabel, vindt Leo Lucassen, directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

De minister van buitenlandse zaken van Litouwen en een EU-topdiplomaat beschuldigden vorige week de regering van Wit-Rusland van het opzettelijk inzetten van migranten uit het Midden-Oosten en Afrika, als wapen in een diplomatieke strijd. Via schimmige bureautjes worden honderden migranten uit en via Irak en Turkije naar Minsk gevlogen en vervolgens, vaak zonder paspoort, naar de Litouwse grens vervoerd en daar richting de EU gedirigeerd (Verdieping, 16 juli). Hun is in het vooruitzicht gesteld dat ze zo de EU binnen kunnen komen om daar een nieuw leven op te bouwen. De migranten, inmiddels enkele duizenden, betalen daar zo’n 1500 euro voor.

Er zijn aanwijzingen dat, naastpresident Loekasjenko, ook Rusland achter deze actie zit, met als doel diplomatieke druk uitoefenen om de sancties tegen Wit-Rusland te verzachten en de EU te destabiliseren. De reactie is voorspelbaar: rollen prikkeldraad aan de grens en de inzet van Frontex om het nieuwe lek in de muren van Fort Europa te dichten. En dat alles, van beide kanten, over de ruggen van de migranten.

Dat migratie wordt ingezet om de EU onder druk te zetten hoeft niet te bevreemden. Vooral sinds 2015 heeft de Unie zichzelf chantabel gemaakt door aan de buitenwereld duidelijk te maken dat zij de komst van asielzoekers en arbeidsmigranten zonder visum als een existentieel probleem beschouwt. Niet alleen omdat zij handen vol geld zouden kosten en er andere waarden op na zouden houden, maar vooral ook omdat veel politici erg bang zijn bij soepeler beleid radicaal rechts in de zeilen te blazen.

Dodelijke Fort Europa-politiek van de EU

Die angst heeft geleid tot het verder versterken van de buitengrenzen, het met voeten treden van het Vluchtelingenverdrag (door boten op de Middellandse Zee terug te duwen) en het sluiten van migratiedeals met autoritair geleide landen als Turkije, Tsjaad, Mali en Niger. Die deals betekenen dat mensen tot diep in Afrika worden beperkt in hun bewegingsvrijheid en er niet enkel mensen verdrinken in de Middellandse Zee (meer dan 20.000 sinds 2014), maar sinds een aantal jaren ook verdrogen in de Sahara. En dat terwijl een deel van hen niet eens van plan is naar Europa te reizen maar werk zoekt in Noord-Afrika, zoals het rapport Turning the tide van Instituut Clingendael uit 2017 liet zien.

De dodelijke Fort Europa-politiek van de EU en haar lidstaten is koren op de molen van regimes in Wit-Rusland en andere landen, omdat zij duidelijk maakt hoe zij de Unie kunnen raken. Turkije deed het een jaar geleden al door te dreigen de grens met Griekenland open te zetten.

Er is echter wel degelijk een alternatief voor deze heilloze weg. Alleen vergt dat politici met langetermijnvisie die hun kiezers durven uit te leggen dat een goed doordacht en gecontroleerd systeem van legale (arbeids)migratie en gezamenlijke opvang van vluchtelingen meer in overeenstemming is met ‘onze’ humanitaire waarden, en bovendien economisch voordelig kan zijn. The right, maar ook the smart thing to do dus. Temeer omdat de Europese bevolking krimpt en vergrijst en de arbeidsmarkt almaar krapper wordt.

We tolereren een omvangrijke zwarte economie

Het is niet toevallig dat de meerderheid van de ongeveer een miljoen vluchtelingen die sinds 2015 naar Duitsland zijn gekomen al werk heeft gevonden. Merkels Wir schaffen das is geen grootspraak gebleken en zou als motto voor de EU niet misstaan.

Over die legal pathways wordt in Brussel al jaren gepraat, maar door angst voor populistisch rechts is er niets van terecht gekomen. In plaats daarvan investeren we liever honderden miljoenen in grensbewaking, laten we dagelijks mensen aan de grens om het leven komen, zitten er tienduizenden asielzoekers opgesloten in onmenselijke omstandigheden in Griekenland en tolereren we een omvangrijke zwarte economie, waarin ongedocumenteerde migranten voor een habbekrats de prijzen in supermarkten laag houden.

Zolang we dat schizofrene beleid niet radicaal veranderen, kunnen autoritaire leiders als Loekasjenko, Poetin en Erdogan over de rug van migranten de EU blijven chanteren en zal de Middellandse Zee veruit de dodelijkste grens van de hele wereld blijven.

Lees ook:

Overstekende migranten blijken een opvallend effectief dwangmiddel te zijn

De Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko laat illegale migranten door om de EU onder druk te zetten. Hij is niet de eerste. En het is een opvallend effectief dwangmiddel.

Na een hek en extra bewaking moet ook een wet nu vluchtelingen uit Litouwen weren

In Litouwen is sinds deze week een wet van kracht die de rechten van asielzoekers sterk inperkt. Critici spreken van een schending van de mensenrechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden