Opinie

Centrale regie is noodzakelijk om suïcidale jongere beter te helpen

Beeld Herman Engbers

De intentie van de Jeugdwet, hulp dichter bij de burger, was goed, maar inmiddels zijn weeffouten aan het licht gekomen, constateert Coen Dresen, psycholoog en oud-bestuurder in de jeugdzorg. Neem bijvoorbeeld het oerwoud aan wijkteams en gebrek aan specialistische zorg.

Suïcidepogingen van jongeren werken als een vergrootglas. Het roept de vraag op of de huidige jeugdhulp wel in staat is om hen te helpen. Wordt het vier jaar na de decentralisatie van deze zorg naar gemeenten niet tijd om de weeffouten van de huidige jeugdhulp onder ogen te zien?

Het is makkelijk om de gesloten jeugdzorg de schuld van de suïcides te geven, maar in het leven van deze jongeren is al eerder van alles misgegaan. Dat kun je horen als je luistert naar de jongeren zelf. Die hebben als onderdeel van de ‘Week van het vergeten kind’ minister Hugo de Jonge eind januari een ­manifest aangeboden onder de titel: ‘Stop het alsmaar doorplaatsen van jeugdigen’.

Zij vertellen dat de kans bestaat dat een uit huis geplaatst kind zomaar tien keer moet verkassen, en dat gebeurt sinds 2015 vaker. Kinderen raken daardoor onthecht. Als je al niet depressief bent, zou je het ervan worden. Luister daarom naar deze jongeren en wil ook horen dat dit jongeren zijn voor wie uithuisplaatsing hun redding was, maar die alleen niet steeds verkast willen worden.

Het aantal suïcides onder jongeren stijgt. Van circa vijftig in de jaren 2014-2015 naar 81 in 2017. Daarvan kregen er 25 jeugdhulp (van ongeveer 400.000 kinderen en jongeren die jeugdhulp kregen). Tien verbleven er in een jeugdzorginstelling, zes daarvan in een gesloten instelling.

Preventie

Preventie is natuurlijk het beste. Maar net als bij de brandweer helpt preventie niet altijd. Als behandeling nodig is, is dat vaak een combinatie van het bieden van veiligheid en diverse therapievormen. Af en toe kan dat alleen in een gecontroleerde omgeving, en dat kan voor sommigen juist tegenstrijdig zijn met het bieden van veiligheid. Dan moet er gekozen worden tussen twee kwaden. Dat eenmaal opgenomen jongeren toch nog suïcidepogingen doen, is niet verbazend. De opname was toch om dat te voorkomen?

Onder de Jeugdwet van 2015 lagen prima uitgangspunten: jeugdhulp sneller en dichter bij de burger, zodat er minder gespecialiseerde jeugdzorg ­nodig zou zijn. Inmiddels blijken er ­enkele weeffouten te zijn.

Een belangrijke weeffout is het ontstaan van een oerwoud aan wijkteams, treffend beschreven door het Centraal Planbureau (‘De wijkteambenadering nader bekeken’). Wijkteams zijn wellicht nuttig vanuit preventieve optiek, maar suïcidale jongeren zijn een tandje te moeilijk. Dan wordt er doorverwezen naar specialistische zorg.

Krimp

Maar door bezuinigingen van het Rijk en het verschuiven van budgetten naar wijkteams en Veilig Thuis is die zorg fors gekrompen. Terwijl voor intensieve hulp aan suïcidale jongeren juist samenwerking van specialisten nodig is. Gemeenten willen jeugdhulp snel en goedkoop bekostigen c.q. aanbesteden, maar deze jongeren hebben juist een lange adem nodig.

Ondertussen staan jeugdzorgwerkers bij zulke zware problematiek vaak met de rug tegen de muur. Velen vertrekken uit het werk. In hun plaats komen uitzendkrachten. Dat is makkelijk voor instellingen, want je weet maar nooit hoelang je nog geld hebt. Maar het kan letterlijk dodelijk zijn voor ­kinderen die langdurige betrokkenheid nodig hebben. Minister De Jonge zal zeggen: ‘We kunnen de transitie niet terugdraaien’. Dat is niet nodig. Wel zijn algemene regels gewenst, waarbinnen gemeenten het hulpaanbod zelf nader invullen. Kijk daarvoor eens naar Engeland of Scandinavië.

Zulke centrale spelregels zijn nodig bij de regeldruk, bij wijkteams en bij gesloten jeugdzorg. Dat regelen is de redding van het decentrale stelsel. Laten we dat na, dan zal de kritiek het ­hele jeugdzorgstelsel uithollen. En daar hebben deze kinderen niets aan.

Lees ook:

Wijkteams die moesten besparen, maken de zorg juist duurder

Gemeenten met wijkteams hebben hogere zorgkosten dan gemeenten zonder wijkteams. De bedoeling was nu juist dat die teams de kosten zouden drukken.

‘Een pleegkind is als een complex apparaat zonder handleiding’

Pleegouders hebben het gevoel dat ze vaak kinderen moeten opvangen die ze niet goed aankunnen, zo bleek deze week. Ook dit echtpaar heeft een pleegdochter met hechtingsproblemen, die eigenlijk te ingewikkeld voor hen was. Toch hielden ze vol. ‘Je verlegt steeds je grens.’

Jeugdzorg wil meer geld, want ‘hier worden alleen nog brandjes geblust’

Er staan duizenden kinderen op een wachtlijst, de kosten rijzen de pan uit en medewerkers lopen weg vanwege de hoge werkdruk. Jeugdzorgmedewerkers willen dat de minister extra geld uittrekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden