Swipen & klikkenSeije Slager

Censuur is echt niet het grootste probleem op YouTube

Als David Icke een personage in een film was geweest, zou je als kijker denken: het had ietsje minder overdreven gemogen. Maar David Icke is een personage op YouTube. Of liever gezegd: dat was hij.

En daar lijkt soms te gelden: hoe gekker, hoe geloofwaardiger. De Brit kreeg ooit een mystieke openbaring, voorspelde het einde van de wereld voor 1997, maar ook vanaf 1998 bleven in zijn verbeelding alle complotclichés samenklonteren: wereldleiders zijn reptielen, vrijmetselaars offeren kinderen, Joodse bankiers hielpen Hitler, en daar kwam recentelijk het coronavirus bij. Dat is, zo zult u begrijpen, eigenlijk een dekmantel voor het installeren van 5G-masten, die weer de echte reden zijn dat de ic-afdelingen zo volstromen. Of zoiets – tot een gedetailleerde studie van ’s mans gedachtengoed kan ik me niet zetten.

Veel mensen wel. Op YouTube had Icke bijna een miljoen abonnees. Daar zitten vast digitale ramptoeristen tussen, maar dat de invloed van Icke en andere complotdenkers zich ook buiten sociale media uitstrekt, konden we de afgelopen tijd zien op demonstraties van allerlei extremisten tegen coronamaatregelen, en bij brandstichtingen in zendmasten.

Zijn antisemitische theorieën mochten jarenlang voortwoekeren

David Icke werd deze week van Facebook en YouTube getrapt. Zijn antisemitische theorieën mochten jarenlang voortwoekeren, maar zijn onjuistheden over corona deden hem de das om. Daar zijn de platforms streng op.

Zo’n selectief moderatiebeleid roept natuurlijk allerlei vraagtekens op. Wees heel voorzichtig met het weghalen van corona-informatie, schreven enkele Britse burgerrechtenorganisaties deze week dan ook aan You­Tube. “Burgers begrijpen, contextualiseren en vertrouwen informatie op een vrij forum van ideeën, niet door strenge beperkingen op het delen van informatie.”

Maar, wacht? YouTube een ‘vrij forum van ideeën’? Dat klinkt wel een beetje naïef. Wie nog zo’n romantisch beeld van sociale media heeft, moet zeker ‘Rabbit Hole’ beluisteren, een podcast-serie van The New York Times.

De serie volgt Caleb, een sociaal wat ongemakkelijke twintiger, die zijn studie afbrak, weer bij zijn ouders introk, en in de eenzaamheid van zijn zolderkamer eindeloos YouTube-filmpjes keek. Via de ene rechtse YouTuber kwam hij terecht bij de volgende, allemaal net ietsje radicaler dan de vorige. Alsof hij langzaam steeds verder een konijnenhol in werd getrokken door een mysterieuze zwaartekracht.

Die mysterieuze zwaartekracht wordt zorgvuldig geprogrammeerd door ’s werelds beste deskundigen op het gebied van neurale netwerken. Een programmeur legt uit hoe de radicalisering van Caleb samenviel met een periode waarin YouTube de algoritmes zo aanpaste dat mensen steeds extremere filmpjes binnen hun interessegebieden kregen aangeraden. Het was een succes voor het bedrijf: de kijktijd liep gigantisch op. Maar het leidde ook tot het versterken van allerlei extreme stemmen, klaagde de programmeur, die in onmin vertrok.

Zo verzamelen de David Icke’s van deze wereld een miljoen volgers. En zo raken de ideeën in zwang van de extreem-rechtse schutter, die in maart 2019 in Nieuw-Zeeland 51 moskee­bezoekers doodschoot. “Ik las de eerste vijftien pagina’s van zijn manifest”, herinnert ­Caleb zich. “Er stond precies wat ik ook allemaal vond.”

Censuur is zorgelijk, zeker. Maar als we ons echt zorgen maken over hoe burgers aan hun informatie komen, dan is de manier waarop die informatie wordt georganiseerd door geheimzinnige algoritmen van private bedrijven misschien nog wel een stuk zorgelijker.

Seije Slager is politicoloog en redacteur van Trouw.

Lees ook: 

De zuurdesemtrend heeft ook duistere kanten

Toen ik mijn vriendin onlangs “Je bent nog meer gegroeid, jongen toch!” hoorde zeggen tegen de zuurdesemcultuur die sinds kort in de keuken aan het gisten is, realiseerde ik me dat de trend ook donkere kanten heeft. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden