Opinie

Burgers verdienen het recht om zich te verweren tegen journalistiek

De pers zou verplicht moeten linken naar een reactie van burgers die voorkomen in een publicatie, stelt voormalig journalist Jan van Vegchel.Beeld ANP

Burgers verdienen een recht van verdediging als media negatief over hen berichten, vindt Jan van Vegchel, jurist en voormalig journalist. Volgens hem hoeft de journalistiek daar niet bevreesd voor te zijn.

De visboer die in een populair dagblad moet lezen dat zijn haring bedorven is, heeft nauwelijks mogelijkheden om zich publiekelijk te verweren. Maar ook wie in een ‘voxpop’ op televisie de buurvrouw hoort zeggen dat ze je eigenlijk altijd al een rare man vond, met vermoedelijk een drankprobleem, kan daartegen bitter weinig ondernemen.

Natuurlijk kun je naar de rechter om een rectificatie af te dwingen, maar die procedure duurt lang en is duur. De uitkomst is bovendien vaak ongewis want vaak eindigt het in een welles-nietes-discussie.

Natuurlijk kun je naar de Raad voor de Journalistiek. Die heeft echter nóg meer tijd nodig en komt in het gunstigste geval slechts tot het oordeel dat de journalist onzorgvuldig heeft gehandeld, maar kan verder niets, zelfs geen correctie afdwingen.

In de tussentijd heeft de visboer zijn klandizie zien vertrekken en heeft je werkgever je tijdelijke arbeidscontract toch maar niet verlengd omdat er een bedenkelijk luchtje aan je kleeft.

Juist in het digitale tijdperk missen de rechter en de Raad voor de Journalistiek, hoe zinvol beide instituten ook zijn, de instrumenten om burgers adequaat, snel en goedkoop weerwoord te laten bieden aan de moderne journalistiek.

Verplichte link naar reactie

In dit soort situaties verdient de burger een recht van antwoord; een recht om onmiddellijk te kunnen reageren, in zijn eigen woorden, als een journalistiek medium hem met naam noemt of onmiskenbaar te herleiden maakt. In Duitsland en België is dat recht al meer dan een eeuw gangbaar. Europese juridische instanties dringen al enige decennia aan op die voorziening. Maar in Nederland is de introductie daarvan tot nu toe steeds tegengehouden. Sommige journalisten vrezen voor aantasting van hun professionele autonomie. Die vrees is echter ongegrond en niet meer van deze tijd.

Anno 2018 biedt juist het internet namelijk de mogelijkheid dat recht te verwezenlijken. Wat zou erop tegen zijn om de burger het recht te geven dat, wanneer deze wordt genoemd in een journalistieke uiting, hij een linkje kan laten plaatsen naar een eigen website of een bericht op social media? Daarin kan hij dan, desgewenst, zijn versie van het verhaal vertellen.

Die meest simpele invulling van een recht van antwoord tast de autonomie van de journalist niet aan, want deze kan nog steeds schrijven en zeggen wat hij wil. Deze oplossing is ook buitengewoon effectief nu bijna iedereen de vruchten van de journalistiek in digitale vorm tot zich neemt.

Ook heeft zo’n verplicht reactielinkje het voordeel dat het weerwoord eeuwig blijft staan, in ieder geval net zo lang als het ‘schadelijke’ bericht. Bovendien kan het slachtoffer zijn eigen woorden kiezen. En niet onbelangrijk: het is gratis en snel.

Natuurlijk komt daarmee de eenduidigheid van ‘de waarheid’ onder druk te staan. Want wie heeft er nu gelijk: de journalist of de zich verwerende burger? Maar is de lezer of kijker niet mans genoeg om dat zelf te bepalen, op basis van de argumenten die beide partijen aandragen? Een verslaggever die zijn huiswerk goed heeft gedaan, feiten verzamelt en meerdere bronnen raadpleegt zal tot berichtgeving komen waar het verwerend slachtoffer weinig gaten in kan schieten.

Voor de professionele journalist die zijn vak serieus neemt, is een recht van antwoord daarmee eerder een kans dan een bedreiging, tenzij hij natuurlijk gemakkelijk wil scoren door de visboer af te serveren of de buurvrouw te laten ‘leeglopen’.

Lees meer opiniestukken op trouw.nl/opinie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden