column

Brexit en het Verdrag van Versailles kun je niet vergelijken, toch zijn er overeenkomsten

James Kennedy Beeld Jörgen Caris

Compromisloosheid. Parlementaire patstellingen. Koppige leiders. Nationalistische sentimenten tegenover ondemocratische en ondoorzichtige internationale organisaties.

Deze zaken kenmerken de taferelen die we nu anno 2019 rond brexit zien. Maar dat gebeurde ook in 1919 bij een gebeurtenis die de wereld toen in haar greep had.

Ik heb het natuurlijk over het Verdrag van Versailles, dat een duurzame vrede had moeten brengen na de Eerste Wereldoorlog. Het verdrag heeft niet zo’n beste naam, omdat het de kiem legde voor een nieuwe oorlog die twee decennia later zou uitbreken. Maar in 1919 gloorde er hoop dat het verdrag – en de daarmee gepaarde oprichting van de Volkerenbond – een einde zou maken aan alle oorlogen.

Toch was juist de Volkerenbond omstreden in de Verenigde Staten. Amerika was net een belangrijke internationale rol gaan spelen en president Woodrow Wilson was groot voorstander van deze Volkerenbond. Maar net als May overlegde hij buiten zijn eigen kring nauwelijks over het verdrag en de bond en hij weigerde zelfs om de Republikeinen – zijn politieke tegenstanders – mee te nemen naar de onderhandelingen in Parijs, terwijl zij de meerderheid hadden in de Senaat die alle verdragen met een tweederde meerderheid moest goedkeuren.

Bierkaai

Wilson geloofde in de kracht van zijn eigen idealen. Hij trok het land in om Amerikanen te overtuigen van zijn gelijk. Maar hij werd op de voet gevolgd door twee Republikeinse senatoren, die het verdrag onder geen beding wilden goedkeuren. Zij beweerden dat Wilson de Amerikaanse soevereiniteit op het spel zette en wilden de VS geenszins binden aan buitenlandse verplichtingen. Zij wisten meer publiek te trekken dan Wilson. De president deed zijn uiterste best, maar het was een gevecht tegen de bierkaai en de spanning bezorgde hem uiteindelijk een zware beroerte, waardoor hij de rest van zijn termijn te ziek was om zijn presidentschap goed uit te oefenen.

De meeste Republikeinen waren bereid om het verdrag te tekenen op voorwaarde dat de Senaat, en niet de Volkerenbond, de macht behield om de beslissing te nemen om Amerikaanse soldaten naar vreemde landen te sturen. Maar Wilson wilde van geen wijken weten. De Republikeinse leider Henry Cabot Lodge en Wilson stonden elkaar naar het leven. Wilson interpreteerde de Republikeinse voorwaarden als een ondermijning van zijn zwaar bevochten werk. Hij verbood de Democraten in de Senaat om voor de Republikeinse variant te stemmen. Als gevolg daarvan behaalde geen enkele versie van het verdrag een meerderheid in de Senaat – de eerste keer dat een vredesverdrag in de Senaat werd afgewezen.

De Verenigde Staten zou nooit het Verdrag van Versailles ratificeren en werd nooit lid van de Volkerenbond. Het zou een paar jaar later een apart vredesverdrag sluiten met Duitsland. Het eindresultaat wordt vaak gezien als het begin van het Amerikaanse isolationisme, waarin de VS weigerde politiek of economisch leiderschap te tonen in een tijd waarin dat hard nodig was.

De Amerikaanse weigering om te participeren in de Volkerenbond is iets anders dan een Britse uittreding uit de Europese Unie. Het besluit over Versailles ontwrichtte de Amerikaanse politiek en samenleving niet, zoals de brexit dat wel doet bij de Britten. In 1919 hebben nationale staten geleerd om omwille van vrede en economische vooruitgang een deel van hun soevereiniteit op te geven. Maar echt bevredigend was dit proces niet en er kwam geen einde aan het getouwtrek tussen nationale soevereiniteit en supranationale instituties.

Bij beide debatten in 1919 en 2019 zijn de leiders overtuigd van de juistheid van hun idealen, maar kunnen ze onvoldoende samenwerken om tot een gedragen besluit te komen. Gelijk hebben is niet hetzelfde als gelijk krijgen. Maar samenwerking is niet de sterkste kant van Amerikanen en Britten. Ook de volksvertegenwoordiging liet hierin steken vallen.

Het is eng te zien hoe persoonlijke verhoudingen en gebrekkige samenwerking bepalend kunnen zijn voor mondiale ontwikkelingen.

Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden