null Beeld -
Beeld -

Plein 2Fractieleiders

Bram van Ojik, Pieter Heerma en nu Lilianne Ploumen: de (on)vrijwillige tussenpausen van het Binnenhof

Christoph Schmidt

Lilianne Ploumen, die dinsdag als donderslag bij heldere hemel haar vertrek aankondigde als PvdA-fractievoorzitter én ook maar meteen als Kamerlid, zal er niet aan kunnen ontkomen. Vanaf nu draagt ze het etiket ‘tussenpaus’. Iets minder dan vijftien maanden is ze fractievoorzitter in de Tweede Kamer geweest. Toen ze in januari vorig jaar Lodewijk Asscher opvolgde, had ze daar ongetwijfeld iets anders bij voorgesteld. Iets succesvollers vooral.

‘Succesvol’ en ‘tussenpaus’, die twee begrippen lijken elkaar tegen te spreken. De gangen van de Tweede Kamer zijn bezaaid met herinneringen aan parlementaire tussenpausen, ook (of misschien juist) in een rol als voorzitter van hun fractie. De meeste van hen, zoals Ploumen, krijgen pas achteraf die titel. Maar je hebt anderen die zich bewust zijn van hun tijdelijkheid en daar openlijk voor uitkomen.

“Tussenpaus? Die functie kent de partij niet”, grapte Kamerlid Bram van Ojik in oktober 2012 nog, tijdens zijn presentatie als fractievoorzitter van GroenLinks. Hij volgde Jolande Sap op. Maar toen al was duidelijk dat hij de partij in wat rustiger vaarwater moest brengen, op weg naar een nieuwe leider. Ruim voor de verkiezingen van 2017, in mei 2015, deed hij een stap terug om opvolger Jesse Klaver alle (inwerk)tijd en ruimte te gunnen voor die verkiezingen.

Jonkie

De ene tussenpaus is de andere niet. Kijk naar Rob Jetten. Hij moest in oktober 2018 als relatief onervaren jonkie (31 was hij toen) in de voetsporen treden van de illustere Alexander Pechtold. Die wist als D66-leider bij drie opeenvolgende Kamerverkiezingen zetelwinst te boeken voor zijn partij. In de aanloop naar de verkiezingen van vorig jaar liet Jetten echter weten een stap opzij te doen. Hij vond dat Sigrid Kaag de kar moest trekken. Aldus geschiedde.

Maar waar GroenLinkser Van Ojik na zijn stap opzij ook geruisloos uit de politiek verdween, daar diende het tussenpontificaat voor Jetten alsnog als opstapje naar een hoger ambt. Hij is met zijn klimaatportefeuille een van de sleutelministers in Rutte IV.

De PvdA had, lang vóór Ploumen, een nog veel tussenpauzerige tussenpaus. Jeltje van Nieuwenhoven leidde de fractie ruim een half jaar in 2002, als opvolger van Ad Melkert en als voorganger van Wouter Bos. In tegenstelling tot Ploumen bleef Van Nieuwenhoven wel aan als Kamerlid. Ze werd, achter Bos, vice-fractievoorzitter.

CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma. Beeld ANP
CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma.Beeld ANP

Vergeten tussenpausen

In de categorie ‘vergeten tussenpausen’ kunnen we wellicht Willibrord van Beek zetten, een ‘hoffelijke en bezadigde VVD-bestuurder’ om website parlement.com te citeren. Van Beek was liefst veertien jaar Kamerlid, van 1998 tot 2012. In maart 2006 kreeg hij plots het fractievoorzitterschap in de schoot geworpen, toen Jozias van Aartsen aftrad. Een kleine vier maanden later werd Van Beek opgevolgd door een zekere Mark Rutte.

In de categorie Bescheiden Tussenpaus met een grote T kronen wij Pieter Heerma. Die werd CDA-fractievoorzitter in mei 2019, toen Sybrand Buma (fractieleider sinds 2010) burgemeester van Leeuwarden werd. Heerma zei meteen: ik ben tussenpaus, al nam hij dat woord zelf niet in de mond. “Ik heb niet de ambitie partijleider te worden”, zei hij. “Ik sta hier niet met een gevoel van ambitie, maar met een gevoel van plichtsbesef.” Waar zie je dat nog in Den Haag? Tot en met de marathon-kabinetsformatie van vorig jaar bleef hij die dienende rol achter de schermen bekleden, als secondant van CDA-leider Wopke Hoekstra.

Toen die opnieuw minister werd, nam Heerma begin dit jaar weer het fractievoorzitterschap op zich. Hoewel hij in die rol minder zichtbaar is dan veel ambtgenoten van andere partijen, laat hij (bij wijze van uitzondering) wel zien dat je ook heel lang tussenpaus kunt zijn.

Tussenpausen in de Tweede Kamer

1. Pieter Heerma (CDA)

2. Willibrord van Beek (VVD)

3. Jeltje van Nieuwenhoven (PvdA)

4. Bram van Ojik (GroenLinks)

5. Lilianne Ploumen (PvdA)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden