null

OpinieNatuurbescherming

Boswachters, probeer mens en natuur niet te scheiden

Beeld

Natuurclubs zien de mens te veel als een bedreiging, schrijft Arjen Buijs, onderzoeker mens-natuur­relaties aan Wageningen University & Research.

Arjen Buijs

Boswachters waarschuwen in Trouw voor natuurschade door te veel recreatie als gevolg van de coronacrisis (7 september): “Het toerisme loopt de spuigaten uit.” Uit Google-mobiliteitsdata blijkt inderdaad dat het bezoek aan natuurgebieden tijdens de coronacrisis fors is toegenomen: 33 procent meer bezoekers tijdens het hoogtepunt van de crisis. Boswachters sloten parkeerplekken af en mensen werden opgeroepen de natuur te mijden.

De mens als bedreiging voor de natuur is de traditionele reactie van natuurbeschermers. Ze zijn bang dat er steeds meer mensen komen, ten koste van hun mooie ­natuur. Tegelijkertijd zoeken natuurorganisaties al jaren naar manieren om de steun voor natuurbescherming te vergroten. Ze zien dat jonge generaties steeds minder in de natuur komen en zijn bang dat daardoor de steun voor de bescherming afbrokkelt. ­Onbekend maakt onbemind.

Om jongeren bij de natuur te ­betrekken worden speciale jongerenprogramma’s en natuurspeeltuinen opgezet. Enerzijds wordt de mens dus als bedreiging voor de ­natuur gezien, en moet hij geweerd worden uit natuurgebieden. Anderzijds wordt de mens onmisbaar ­gevonden om de natuur te beschermen. Dat roept de strategische vraag op welke reactie het meest effectief is? Zijn bezoekers een bedreiging of een zegen voor de natuur?

Gemiste kans

Het is een gemiste kans dat boswachters in Nederland zo defensief reageren op de toegenomen drukte. Denemarken heeft laten zien dat het ook anders kan. Ook daar was een forse toename te zien, zelfs met 50 procent. Maar deze extra bezoekers werden verwelkomd en gefaciliteerd. Deense boswachters zagen de bezoekers niet als bedreiging, maar als kans en als uiting van betrokkenheid bij de natuur. Ze grepen de kans aan om verbinding te leggen met mensen die voorheen niet de natuur in gingen.

De spagaat van de Nederlandse boswachter, die meer mensen bij de natuur wil betrekken, maar tegelijkertijd minder mensen in diezelfde natuur wil zien, ontstaat doordat mens en natuur tegenover elkaar worden geplaatst. Maar hoe zinvol is dat strikte onderscheid tussen mens en natuur nog? De impact van een klein virus op de mens en onze ­samenleving is ongekend groot ­gebleken. En de impact van de mens op het klimaat is nog veel bedreigender. Dat laat zien dat mens en natuur niet van elkaar te scheiden zijn, en ook niet van elkaar gescheiden moeten worden. In de filosofie wordt een strikt onderscheid tussen mens en natuur meer en meer verworpen, en bescherming van Nationale parken in Afrika wordt nagestreefd via de verbondenheid van lokale bewoners met hun leefomgeving. Dat kan ook in Nederland.

Nieuwe energie

De natuur is de gezamenlijke ruimte van mens, dier en plant. Het benadrukken van die eenheid biedt kansen om nieuwe energie los te maken voor bescherming. Op basis van een ‘ethic of care’ kan een offensief verhaal ontwikkeld worden, zonder kunstmatige scheidingen. Een zorgplicht voor de natuur is een stuk ­logischer als we de mens zien als ­onderdeel van de natuur. Zoals je voor je geliefde oma wilt zorgen, wil je ook voor de geliefde natuur zorgen. Het sluit ook aan bij de zorgplicht die een agrariër voelt voor zijn land. En bij de zorg die een recreant voelt bij de bomen in het bos of de mountainbiker voor z’n track. Het maken van verbinding met andere belanghebbenden wordt hierdoor een stuk gemakkelijker.

Terecht roepen natuurbeschermers om een vergroening en versnelling van het beleid. Maar liefde moet van twee kanten komen. Op weg naar een duurzame samenleving mogen we van politici, agrariërs en burgers vragen om natuur-inclusief te denken. Tegelijkertijd mogen we van natuurorganisaties vragen om mens-inclusief te denken, en ­recreanten niet uit de natuur te ­verjagen. In een dichtbevolkt land is het contraproductief om mens en natuur kunstmatig van elkaar te scheiden.

Lees ook:

Binnen blijven? Vlucht juist naar buiten!

Sociale onthouding wil niet zeggen dat we de luiken moeten sluiten. Integendeel, zeggen de experts. Ga vooral naar buiten, de helende natuur in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden