Boerkaverbod is het product van een paternalistische overheid

Beeld AFP

Boerka's verbannen maakt de samenleving niet veiliger, bevordert het samen leven niet, en helpt ook niet tegen de onderdrukking van moslima's. Emancipatie is beter.

'Onzedelijk' zou het zijn. Net als naaktloperij. Terwijl minister Donner op die manier in Nederland de discussie over een verbod op gezichtsbedekkende kledij weer aanzwengelt, is het 'boerkaverbod' in België afgelopen zaterdag van kracht geworden. België is daarmee het tweede Europese land, na Frankrijk met zo'n verbod.

Dat er tot voor kort in België geen algemeen verbod gold, betekende niet dat gezichtsbedekking overal was toegelaten. In veel Belgische gemeenten gold (en geldt) een lokaal verbod. Er ontstond echter discussie of dat verbod wel wettig was, omdat een rechtbank begin dit jaar bepaalde dat het beboeten van een vrouw die een nikab droeg, een schending van de godsdienstvrijheid was. De totstandkoming van het algemene verbod kwam daarna in een stroomversnelling terecht.

De nieuwe wet voegt in het Strafwetboek een artikel 563bis in. Dat bestraft personen die zich in het publiek begeven "met het gezicht geheel of gedeeltelijk bedekt of verborgen, zodat zij niet herkenbaar zijn". Uitzonderingen zijn er voor 'wetsbepalingen', 'arbeidsreglementen' en 'politieverordeningen voor feesten' die gezichtsbedekking opleggen of toelaten. Ook kunnen lokale verboden toegepast worden als het OM nog vervolgt op basis van het algemene verbod.

De wetgever wil met deze strafbaarstelling de veiligheid waarborgen, het 'samen-leven' bevorderen, en vrouwenrechten beschermen.

Het verbod is problematisch. Zo is het toepassingsgebied heel ruim, terwijl de uitzonderingen erg beperkt zijn. Daardoor leidt het verbod bij een strikte toepassing tot bizarre gevolgen. Mensen die zich 's winters dik inpakken met muts en sjaal; fietsers die een stofmasker dragen; verklede leiders van een jeugdbeweging; personen die na een ongeluk met gezichtsbedekkend verband rondlopen: zij vallen in beginsel allen onder het verbod.

Verder: voor zover gezichtssluiers of gezichtsbedekking een veiligheidsrisico kunnen opleveren, is dat vooral zo in specifieke omstandigheden. Op luchthavens en in banken bijvoorbeeld. Beperktere verboden kunnen dus volstaan om de veiligheid te waarborgen.

Wat betreft het 'samen leven' en communicatie is het de vraag of het geen kwestie is van individuele vrijheid of men op straat al dan niet contacten wenst met andere mensen. Een overheid die vanwege de wenselijkheid van sociaal contact strafrechtelijk afdwingt dat mensen herkenbaar en aanspreekbaar moeten zijn, stelt zich erg paternalistisch op.

Bovendien is die overheid selectief. Of gaat men in de toekomst ook optreden tegen mensen die onaanspreekbaar zijn, omdat ze met een iPod rondwandelen of op een bankje in het park demonstratief een krant voor het gezicht openslaan, als een ander in de buurt komt zitten?

Inzake vrouwenrechten geldt dat voor vrouwen die uit vrije wil een gezichtssluier dragen, een verbod niet bijdraagt aan dit doel. Voor vrouwen die verplicht worden om een boerka of nikab te dragen, kan een verbod juist averechts werken omdat zij dan helemaal niet meer buiten mogen komen. In zulke gevallen moet de onderdrukker bestraft worden en niet de onderdrukte.

Het 'boerkaverbod' roept fundamentele juridische vragen op. Het is daarom denkbaar dat de wet een toetsing aan de Grondwet of aan bepaalde verdragen niet zal doorstaan. Die toetsing komt er ook: twee vrouwen die een nikab (willen) dragen, stappen naar het Belgisch Grondwettelijk Hof - dat de bevoegdheid heeft wetten te vernietigen - om het verbod aan te vechten.

Los van eventuele strijd met hogere regelgeving lijkt het sowieso beter om een andere aanpak te volgen dan criminalisering van de draagsters. Het aantal vrouwen dat gezichtssluiers draagt, bedraagt in België circa 200 tot 270. Ook dragen veel vrouwen de nikab maar tijdens een bepaalde periode in hun leven. Emancipatoire beleidsmaatregelen lijken dus gepaster dan repressie.

Nederland kan nog terugkomen op het voornemen om een 'boerkaverbod' in te voeren. Als uit het voorgaande immers al iets blijkt, dan is het wel dat niet zozeer het dragen van gezichtssluiers gelijkgesteld kan worden met naaktloperij, maar dat dit veeleer geldt voor het verbod ervan: veel kleren lijkt die 'keizer' in elk geval niet aan te hebben.

JOGCHUM VRIELINK EN EVA BREMS | POSTDOCTORAAL ONDERZOEKER AAN DE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN; HOOGLERAAR MENSENRECHTEN AAN DE UNIVERSITEIT GENT

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden