Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Blijf mens achter de illegalen zien

Opinie

Ernst van den Hemel

Was de Schipholbrand een ’bedrijfsongeluk’? Of was de ramp een gevolg van hoe we met illegalen omgaan?

Het gerechtshof in Amsterdam oordeelt vandaag in hoger beroep over bestraffing van de verdachte van de Schipholbrand. Twee ministers zijn afgetreden in verband met deze zaak, maatregelen genomen, de juridische procedure afgehandeld. Maar een belangrijke dimensie is onbesproken gebleven. De brand is niet los te zien van de behandeling van illegalen en uitgeprocedeerden in Nederland.

Bij de brand in blok K van het detentiecomplex Schiphol-Oost kwamen elf mensen om het leven. Tientallen mensen raakten gewond, meer nog raakten er getraumatiseerd. Deze mensen waren illegale immigranten: uitgeprocedeerde asielzoekers en mensen zonder papieren. Ze zaten opgesloten omdat ze uit Nederland verwijderd moesten worden.

Het detentiecomplex op Schiphol was volgens het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (2006) brandonveilig. Daarnaast was de opvang en hulpverlening van de slachtoffers volgens het rapport onder de maat. Na de brand zijn er bovendien een aantal belangrijke rapporten verschenen waarin gesteld wordt dat misstanden in het Nederlandse vreemdelingenbeleid geen uitzondering zijn. Zo stelt Amnesty International dat Nederland zich schuldig maakt aan het beperken van het recht op privacy, toegang tot een betekenisvolle dagbesteding, en de mogelijkheid tot communicatie met de buitenwereld. Het rapport constateert een toenemende criminalisering van illegalen en uitgeprocedeerde vluchtelingen met als gevolg schending en uitholling van de mensenrechten.

In de nasleep van de Schipholbrand heeft zowel de regering als het Openbaar Ministerie getracht om van de Schipholbrand een simpel juridisch en bestuurlijk geval/voorval te maken. Pas na het vernietigende rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid traden twee verantwoordelijke ministers af. Alhoewel dit aftreden gezien kan worden als het nemen van verantwoordelijkheid, is ministeriële verantwoordelijkheid niet hetzelfde als het doordenken van een gebeurtenis.

Donner stelde bij zijn aftreden als minister van justitie, dat de Schipholbrand een ongeval is dat nu eenmaal kan gebeuren. In zijn rede wordt met geen woord gerept over het feit dat de belabberde brandveiligheid van de Schipholbrand wel eens verbonden zou kunnen zijn aan de behandeling van illegalen. Hij vond dat er een debat moest komen over de verantwoordelijkheid van de regering voor dergelijke situaties. Zo’n debat is er overigens nooit gekomen.

Binnen een beschaafde samenleving, die mensenrechten officieel hoog in het vaandel heeft staan, kunnen toch excessen voor komen, zo stelt Hannah Arendt (On the Origin of Totalitarianism, 1951). Zij wees op het falen van staten groepen ’statenlozen’ – Joodse vluchtelingen, Roma en Sinti – voor en na de Tweede Wereldoorlog menselijk te behandelen. Volgens Arendt leidde de onbeschermde status van de statenloze tot een situatie waarin mensen teruggebracht kunnen worden tot hun naakte menselijkheid: de ongewenste aanwezigheid van een lichaam binnen de grenzen van een staat die gedwongen is slechts de rechten van burgers te bekrachtigen. In onze tijd is het de ’illegaal’ die door zijn uitgesloten en ongewenste positie buiten de boot valt, en wiens uitzonderingspositie ervoor zorgt dat excessen zich kunnen voordoen.

De kritiek van Amnesty dat het Nederlandse vreemdelingenbeleid tot schendingen van de mensenrechten leidt, staat op gespannen voet met het humane beeld dat Nederland graag van zichzelf presenteert. Dat mensenrechten in derde-wereldlanden niet gerespecteerd worden is één ding, maar dat in onze eigen samenleving, in het Koninkrijk der Nederlanden, mensenrechten geschonden worden, is een gegeven dat dan ook voor politieke gêne zorgt.

De Schipholbrand zorgde voor een dubbel ongemak, niet alleen werd door de brand het probleem van illegale migranten en uitgeprocedeerden weer onherroepelijk op de kaart gezet, maar in de nasleep werd pijnlijk zichtbaar hoezeer er met de regels in de detentiecomplexen gerommeld wordt. Door de brand juridisch te benaderen wordt dit ongemak onder het tapijt geveegd: Er is geen gêne of ongemak, slechts een juridische discussie over de brandbaarheid van blauwe Rizla-vloei.

Radicaal anders is het perspectief als je de Schipholbrand ziet als rampzalig gevolg van het onzichtbaar maken, uitzonderen, en criminaliseren van mensen die zich simpelweg in Nederland bevinden. De betekenis van de brand ligt dan in dit onherroepelijk en rampzalig zichtbaar worden van de onmenselijke behandeling van illegalen. Als gevolg zou er een discussie moeten komen om de status van de illegale migrant opnieuw te definiëren. Het toepassen van de rechten van de mens begint met het luisteren naar de slachtoffers van de Schipholbrand en heeft als eerste praktische eis het onmiddellijk toekennen van burgerrechten aan alle slachtoffers van de Schipholbrand. Om te beginnen.

Dit is een samenvatting. Het volledige artikel is na te lezen op www.vertrokkengezichten.net

Lees verder na de advertentie
Schipholbrand (ANP)

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie