Opinie Bedreigde talen

Blijf je eigen dialect spreken, vooral met kinderen

Behoed inheemse talen en dialecten voor uitsterven. Ze verbinden mensen met hun verleden en hun cultuur, zegt Eline Visser, taalwetenschapper in Lund (Zweden).

Het jaar 2019 was het Internationaal Jaar van de Inheemse Talen, uit­geroepen door de Verenigde Naties. De bedoeling was het verdwijnen van taaldiver­siteit onder de aandacht te brengen. Toch verdwenen er ook dit jaar talen, bijvoorbeeld het Tehuelche in Patagonië, Argentinië.

Het Tehuelche stierf uit toen de laatste spreker, Dora Manchado, op 4 januari overleed. Het is een van de naar schatting tientallen talen die dit jaar verdwenen. Van de ongeveer zevenduizend talen die nu in de wereld worden gesproken, denken taalwetenschappers dat er in 2100 nog minder dan de helft over zal zijn. Talen sterven sneller uit dan vogels, planten, en zoogdieren.

Talen verdwijnen omdat mensen stoppen ze te spreken. Niet van de ene op de andere dag, maar van de ene op de andere generatie. Meertalige ouders wordt het moeilijk gemaakt of hebben geen zin meer een inheemse taal aan hun kinderen te leren. Dat gebeurt omdat de overheid inheemse talen verbiedt, omdat die talen een lage status hebben, omdat ouders denken dat hun kind het met de inheemse taal minder ver zal schoppen, of omdat de inheemse taal minder belangrijk is geworden.

Nationalisering

Vaak verdwijnt een taal door een combinatie van factoren, die gepaard gaat met nationalisering en economische ontwikkeling. Wat leren de kinderen dan? Dat kan een grote lokale taal zijn, zoals het Punjabi in Noordwest-India en Oost-Pakistan. Of het is de nationale taal, zoals Bahasa Indonesia in Indonesië.

Dat is op zich niet erg. Het is fijn als kinderen thuis die taal leren, waarin ze les krijgen en waarmee ze later een goede baan kunnen vinden. De denkfout die velen maken, is dat een kind maar één taal perfect kan leren. Dat is niet waar. Kinderen zijn de beste taalverwervers van iedereen, en kunnen moeiteloos meerdere talen vloeiend leren spreken.

In delen van India en veel Afrikaanse landen is het normaal dat een kind een of meerdere lokale talen leert, de regionale taal, waarin wordt onderwezen, en ook nog een nationale taal die ze op tv zien en waarin de overheid communiceert. Een gedeelde taal zorgt ervoor dat je met mensen kunt praten en dus meer mensen kunt begrijpen, maar is vaak ook belangrijk voor de identiteit. Veel mensen voelen dat ze iets verliezen als hun taal minder wordt gesproken.

Heleboel dialecten

In Nederland zijn niet veel inheemse talen. We hebben de standaardtaal, het Nederlands, en daarbij het Fries en het Nedersaksisch – dat sinds 2018 de status van officiële taal heeft. Van dialecten hebben we er een heleboel.

Afhankelijk van waar je de grens trekt, kun je spreken van zes, 28, of maar liefst 613 Nederlandse dialecten. De dialecten in Limburg, Zeeland, en Brabant doen het goed, maar de dialecten in Holland gaan steeds meer op ­elkaar en op het Standaardnederlands lijken.

Zelf kom ik uit het Noord-Hollandse Huizen, een vissersdorp waar iedereen van mijn opa’s generatie nog het Huizer dialect sprak. In mijn generatie zijn er geen actieve sprekers meer van het Huizers. Zelf ben ik een passieve spreker: ik versta het wel, en ken een paar woorden en gezegden, maar kan geen gesprek in het Huizers voeren. Dat vind ik soms jammer, want al woon ik al lang niet meer in Huizen, het Huizers geeft mij verbondenheid met mijn verleden, met de Huizer geschiedenis en de cultuur.

Daarom doe ik als taalwetenschapper deze oproep. Spreekt u een dialect? En zoekt u nog een goed voornemen voor 2020? Spreek het! Met uw vrienden, in de winkel, op straat, maar vooral: met uw (klein)kinderen, om uw taal voor uitsterven te behoeden.

Lees ook:

Het Nederlands dat we nu spreken, hebben we te danken aan migranten

Migratie is al eeuwenlang het vliegwiel van verandering in het Nederlands, toont taalkundige Nicoline van der Sijs aan in ‘15 eeuwen Nederlandse taal’. Het boek is een plezier om te lezen, oordeelt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale en taalschrijver van deze krant.

Spreekt u al Aasters of Hielpes? Dankzij Dyami Millarson zijn het zelfstandige talen

Dankzij de inspanningen van Dyami Millarson werden drie Noord-Nederlandse dialecten erkend als zelfstandige taal. ‘Prachtig, zo’n Schiermonnikoogs woord als tjúensterweer.’

Inheemse Sonia Guajajara: De regering-Bolsonaro is de meest verwoestende ooit

De EU moet de Braziliaanse regering strikt aan de afspraken houden, vindt de inheemse Sonia Guajajara. ‘We voelen ons bedreigd.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden