null Beeld

ColumnJames Kennedy

Biles lijkt onderdeel van een nieuwe beweging die gaat over vermenselijking van topsport

Met haar mentaliteit was de Tweede Wereldoorlog anders afgelopen, oordeelden enkele lezers van The Wall Street Journal in reactie op het nieuws dat de Amerikaanse turnster Simone Biles, winnaar van negentien olympische medailles, zich voorlopig van verdere competitie terugtrok. Ze had de plicht om haar land te vertegenwoordigen verzaakt. Ook de Britse columnist Piers Morgan uitte kritiek: wat voor rolmodel was ze als ze zich zomaar terugtrok? Ze liet haar teamgenoten, haar fans en haar land in de steek.

Biles kreeg echter vooral steun en bijval, net als de Japanse tennisster Naomi Osaka die een paar maanden rust kreeg toen ze zich uit het Franse ‘Open’ in Parijs terugtrok. Beiden baseerden hun besluit op hun eigen mentale gesteldheid. Biles voelde zich onzeker en Osaka leed aan angst en depressie. Misschien hebben we een kantelpunt bereikt en worden prestaties als minder belangrijk gezien dan mentaal welzijn, zowel in de topsport als daarbuiten.

Of misschien is dat mijn eigen verlangen, want aan de hand van een paar voorbeelden kun je moeilijk algemene conclusies trekken. De wereld van de topsport is een eigen wereldje. Dat heeft niet alleen te maken met de sterk toegenomen druk van socia­le media of de lucratieve contracten die je met merkkleding kan sluiten als je maar blijft winnen. Het heeft ook te maken met de continue druk om te presteren. Eindelijk is er nu ook aandacht voor de mentale dimensies van topsport.

Het weerzinwekkende gedrag van coach Larry Nassar

Lichaam en geest moeten totaal op elkaar afgestemd zijn om goed te kunnen presteren en dat is wat volgens Biles bij haar ontbrak. Andere turnsters herkennen zich in haar worsteling.

Biles moest jaren geleden al een keer afhaken en dat is haar nu weer overkomen. Het lijkt erop dat zij met haar roep om aandacht voor mentaal welzijn onderdeel is van een nieuwe beweging binnen de topsport. De excessen van topsport zijn al enige jaren bij het publiek bekend. In de Verenigde Staten is dat vooral zichtbaar geworden door het weerzinwekkende gedrag van coach Larry Nassar, die honderden meisjes en jonge vrouwen – waaronder Biles – seksueel mishandelde. Jarenlang werd hierbij weggekeken, omdat niets topprestaties in de weg mocht staan.

In Nederland is er ook veel aandacht geweest voor misstanden in de turnwereld. De onthullingen hebben geleid tot beter toezicht en de eis dat atleten ook gezien moeten worden als kwetsbare mensen en niet alleen als topsporters en winstmachines.

Het is de vraag in hoeverre de vermenselijking van de topsport zich zal voortzetten; het is een miljardeneconomie die draait om topprestaties. Maar het feit dat Biles en Osaka voorrang geven aan hun eigen mentale welzijn is een teken dat er meer ruimte is gekomen voor een andere kijk op topsport, die misschien ook doorwerking heeft op andere terreinen.

De aandacht voor welzijn is ook een reactie op een cultuur

Ook in het universitaire onderwijs vindt een verschuiving plaats, waarin welzijn de nadruk op prestaties deels heeft verdrongen. Het verlangen om goed te presteren was onderdeel van een wereldwijde tendens om ‘excellent’ te willen zijn, te scoren en het beste uit jezelf te halen.

Ik denk zelf dat deze tendens in de Nederlandse context een gepaste reactie was op de ‘zesjescultuur’. Die was hier sterk aanwezig. Maar nu blijkt dat het ook zijn schaduwkanten kent.

De aandacht voor welzijn is ook een reactie op een cultuur – aangevoerd door sociale media – waarin je alleen maar succes en geluk mag tonen. Maar nu komt er aandacht voor gebreken, voor falen, voor ongelukkig zijn – en de noodzaak om mentaal gezond te blijven.

Is deze nieuwe aandacht voor eigen welzijn geen ongezonde vorm van therapeutische navel­staarderij? Soms moet je gewoon door de zure appel heen bijten, ongeacht hoe je je voelt. Maar een samenleving die de dwingende logica van prestatie en overwinning plaatst boven de menselijke maat, vergeet dat mensen kwetsbaar zijn.

Het is goed dat we Simone ­Biles hebben om ons daaraan te herinneren.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden